प्रास्ताविक
जेव्हा आपण जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थांचा विचार करतो, तेव्हा भारताचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. ‘५ ट्रिलियन डॉलरची अर्थव्यवस्था’ हे केवळ एक आकडा नसून ते १४० कोटी भारतीयांच्या समृद्धीचे स्वप्न आहे. २०२५ मध्ये आपण या ध्येयाच्या अत्यंत जवळ पोहोचलो आहोत. जागतिक अस्थिरता असूनही भारताने आपली आर्थिक गती कायम राखली आहे. पण हा टप्पा गाठण्यासाठी आपण कोणती पावले उचलली आहेत आणि अजून कोणते मार्ग पार करायचे आहेत? चला, या सविस्तर लेखातून भारताच्या या ऐतिहासिक आर्थिक प्रवासाचा आढावा घेऊया.
१. डिजिटल इंडिया आणि आर्थिक समावेशकता
भारताच्या आर्थिक क्रांतीचा सर्वात मोठा कणा म्हणजे ‘डिजिटल इंडिया’.
UPI चा जागतिक दबदबा
एकेकाळी रोख व्यवहारांवर चालणारा आपला देश आज जगात सर्वाधिक डिजिटल पेमेंट करणारा देश बनला आहे. चहाच्या टपरीपासून ते मोठ्या शोरूमपर्यंत सर्वत्र UPI चा वापर होत आहे. २०२५ पर्यंत भारताचे हे तंत्रज्ञान सिंगापूर, फ्रान्स आणि युएई सारख्या देशांनीही स्वीकारले आहे, ज्यामुळे भारताची आर्थिक ताकद जागतिक स्तरावर वाढली आहे.
बँकिंग आणि पारदर्शकता
जनधन खात्यांमुळे देशातील शेवटच्या माणसापर्यंत बँकिंग सेवा पोहोचली. सरकारी योजनांचा पैसा थेट लोकांच्या खात्यात (DBT) जमा होत असल्याने भ्रष्टाचाराला आळा बसला आणि अर्थव्यवस्थेत पारदर्शकता आली.
२. ‘मेक इन इंडिया’ आणि उत्पादन क्षेत्रातील गती
केवळ सेवा क्षेत्रावर अवलंबून न राहता, भारताने आता उत्पादनाचे जागतिक केंद्र (Global Manufacturing Hub) होण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे.
इलेक्ट्रॉनिक्स आणि मोबाईल उत्पादन
आज जगात वापरले जाणारे अनेक नामवंत ब्रँड्सचे मोबाईल ‘मेड इन इंडिया’ आहेत. सेमीकंडक्टर मिशनमुळे भारत आता चिप उत्पादनातही स्वयंपूर्ण होण्याच्या दिशेने जात आहे, ज्यामुळे आयातीवरील खर्च कमी होत आहे.
PLI योजना
उत्पादन आधारित प्रोत्साहन (PLI) योजनेमुळे मोठ्या कंपन्या भारतात गुंतवणूक करत आहेत. यामुळे केवळ अर्थव्यवस्थाच वाढत नाही, तर मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मितीही होत आहे.
३. पायाभूत सुविधांचा विकास : अर्थव्यवस्थेची धमन्या
रस्ते, रेल्वे आणि बंदरांचा विकास झाल्याशिवाय ५ ट्रिलियन डॉलरचा टप्पा गाठणे अशक्य आहे.
गतीशक्ती मास्टर प्लॅन: मालवाहतुकीचा खर्च कमी करण्यासाठी सरकारने रस्ते, रेल्वे आणि जलमार्गांना जोडण्यासाठी गतीशक्ती योजना सुरू केली आहे.
स्मार्ट शहरे आणि कॉरिडॉर: औद्योगिक कॉरिडॉरमुळे व्यापाराला नवी दिशा मिळाली आहे.
४. कृषी आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कायापालट
भारताचा आत्मा खेड्यात वसलेला आहे, त्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्था बळकट झाल्याशिवाय देश प्रगत होऊ शकत नाही.
ऍग्री-टेक स्टार्ट-अप्स
शेतीमध्ये आता आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढला आहे. ड्रोनद्वारे फवारणी आणि एआय (AI) द्वारे माती परीक्षण यामुळे उत्पादकता वाढत आहे.
शेतकरी उत्पन्न वाढ
शेतकऱ्यांना थेट बाजारपेठेशी जोडण्यासाठी ‘ई-नाम’ (e-NAM) सारख्या प्लॅटफॉर्ममुळे त्यांना त्यांच्या मालाला योग्य भाव मिळत आहे, ज्यामुळे ग्रामीण भागात मागणी वाढली आहे.
५. आव्हाने आणि पुढील वाटचाल
कोणताही मोठा प्रवास आव्हानांशिवाय पूर्ण होत नाही.
जागतिक स्थिती: युद्धाच्या परिस्थितीमुळे कच्च्या तेलाचे वाढते भाव आणि पुरवठा साखळीतील व्यत्यय हे भारतासाठी मोठे आव्हान आहे.
कौशल्य विकास: तरुण पिढीला नवीन काळातील तंत्रज्ञानाचे शिक्षण देणे आवश्यक आहे, जेणेकरून ते जागतिक बाजारपेठेत स्पर्धा करू शकतील.
निष्कर्ष
५ ट्रिलियन डॉलरची अर्थव्यवस्था बनणे हे आता केवळ वेळेचे गणित उरले आहे. भारताने घेतलेली ही झेप शाश्वत आहे कारण ती केवळ आकडेवारीवर नाही, तर मजबुतीकरणावर आधारलेली आहे. प्रत्येक भारतीयाचा सहभाग आणि उद्योजकता हीच या यशाची गुरुकिल्ली आहे. भारत आता जगाची तिसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था होण्याच्या दिशेने आत्मविश्वासाने पाऊल टाकत आहे.
चर्चा करूया!
मित्रांनो, तुम्हाला काय वाटते, भारत २०२५-२६ पर्यंत ५ ट्रिलियन डॉलरचा टप्पा गाठू शकेल का? तुमच्या मते आपल्या अर्थव्यवस्थेसाठी सर्वात महत्त्वाचे क्षेत्र कोणते आहे – शेती, तंत्रज्ञान की उत्पादन? आम्हाला Contact मध्ये नक्की सांगा! हा माहितीपूर्ण लेख आवडला असल्यास तुमच्या मित्रांना आणि सोशल मीडियावर नक्की शेअर करा.
अशाच सविस्तर माहितीसाठी Mywebstories.com ला भेट देत राहा.