प्रास्ताविक
भारतीय उद्योग जगतातील एक असे नाव ज्याने केवळ नफा कमविण्यावर भर दिला नाही, तर देश उभारणीत मोलाचे योगदान दिले, ते म्हणजे रतन टाटा. ‘टाटा’ हे केवळ एक आडनाव नसून ते कोट्यवधी भारतीयांच्या विश्वासाचे प्रतीक आहे. सामान्य माणसाची स्वप्ने पूर्ण करणारा आणि अफाट संपत्ती असूनही साधेपणा जपणारा हा महापुरुष खऱ्या अर्थाने भारताचे ‘अनमोल रत्न’ आहे.
१. जन्म आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी
रतन टाटा यांचा जन्म २८ डिसेंबर १९३७ रोजी मुंबई येथे झाला. त्यांचे वडील नवल टाटा आणि आई सोनु टाटा. त्यांचे बालपण अत्यंत शिस्तबद्ध आणि सुसंस्कृत वातावरणात गेले. जरी ते एका मोठ्या श्रीमंत कुटुंबात जन्मले असले, तरी त्यांच्या आजी लेडी नवजबाई टाटा यांनी त्यांच्यावर कष्टाचे आणि माणुसकीचे संस्कार केले.
२. शिक्षण: जागतिक दर्जाची तयारी
रतन टाटा यांचे प्राथमिक शिक्षण मुंबईतील कॅम्पियन स्कूल आणि कॅथेड्रल अँड जॉन कॉनन स्कूलमध्ये झाले. त्यानंतर उच्च शिक्षणासाठी ते अमेरिकेला गेले.
त्यांनी कॉर्नेल विद्यापीठातून आर्किटेक्चर आणि स्ट्रक्चरल इंजिनिअरिंगमध्ये पदवी घेतली.
पुढे हार्वर्ड बिझनेस स्कूलमधून त्यांनी प्रगत व्यवस्थापन कार्यक्रम (Advanced Management Program) पूर्ण केला.
विशेष म्हणजे, त्यांना अमेरिकेतच नोकरी करायची होती, पण आजीच्या प्रकृतीमुळे ते भारतात परतले.
३. करिअरची सुरुवात: जमिनीवरची मेहनत
अनेकांना वाटते की रतन टाटा यांना टाटा समूहाचे अध्यक्षपद वारशाने मिळाले, पण हे पूर्णपणे चुकीचे आहे. त्यांनी १९६१ मध्ये टाटा स्टीलच्या (त्यावेळचे टिस्को) कारखान्यात एका सामान्य कर्मचाऱ्याप्रमाणे कामाला सुरुवात केली. त्यांनी स्वतःच्या हाताने कोळसा उचलला आणि भट्टीत काम केले, जेणेकरून त्यांना व्यवसायाचे मूळ स्वरूप समजेल.
४. टाटा समूहाचे अध्यक्षपद आणि जागतिक विस्तार
१९९१ मध्ये जे.आर.डी. टाटा यांनी रतन टाटा यांच्याकडे समूहाची धुरा सोपवली. त्यांच्या नेतृत्वाखाली टाटा समूहाने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर गरुडझेप घेतली:
जागतिक ब्रँड्सची खरेदी: त्यांनी ‘जग्वार लँड रोव्हर’ (JLR), ‘टेटली टी’ आणि ‘कोस स्टील’ सारख्या मोठ्या परदेशी कंपन्या विकत घेतल्या.
टाटा नॅनो: सामान्य माणसाला १ लाख रुपयांत कार मिळावी, हे त्यांचे स्वप्न ‘नॅनो’च्या रूपाने साकार झाले.
TCS ची प्रगती: टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेसला जागतिक आयटी क्षेत्रात आघाडीवर नेण्यात त्यांचा मोठा वाटा आहे.
५. रतन टाटा आणि सामाजिक भान (Philanthropy)
टाटा समूहाच्या नफ्याचा ६६% हिस्सा हा टाटा ट्रस्टच्या माध्यमातून समाजकार्यासाठी वापरला जातो. रतन टाटा यांनी शिक्षण, आरोग्य आणि ग्रामीण विकासासाठी हजारो कोटी रुपये दान केले आहेत.
कॅन्सर हॉस्पिटल: टाटा मेमोरियल हॉस्पिटलच्या माध्यमातून हजारो गरीब रुग्णांवर उपचार केले जातात.
स्टार्टअप्सना पाठबळ: नवीन पिढीतील तरुणांना प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी अनेक स्टार्टअप्समध्ये वैयक्तिक गुंतवणूक केली आहे.
६. प्राणीप्रेम आणि साधेपणा
रतन टाटा यांचे कुत्र्यांवरील प्रेम जगप्रसिद्ध आहे. टाटा समूहाच्या मुंबईतील ‘बॉम्बे हाऊस’ या मुख्यालयात भटक्या कुत्र्यांसाठी खास जागा आरक्षित आहे. त्यांचे हे प्रेम त्यांच्या हळव्या आणि दयाळू स्वभावाचे दर्शन घडवते.
७. रतन टाटा यांचे प्रेरणादायी विचार (Quotes)
“मी योग्य निर्णय घेण्यावर विश्वास ठेवत नाही, मी निर्णय घेतो आणि मग ते योग्य सिद्ध करतो.”
“लोखंडाला कोणीही नष्ट करू शकत नाही, पण त्याचा स्वतःचा गंज त्याला नष्ट करू शकतो. तसेच माणसाला त्याचे विचार नष्ट करू शकतात.”
निष्कर्ष
रतन टाटा हे केवळ एक यशस्वी उद्योजक नसून ते एक आदर्श जीवन जगणारे व्यक्तिमत्त्व आहेत. व्यावसायिक नीतिमत्ता आणि सामाजिक जबाबदारीचा त्यांनी घालून दिलेला पायंडा पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहील.
“तुम्हाला हा ब्लॉग आवडला असल्यास शेअर करा आणि अधिक माहिती पाहण्याकरिता mywebstories.com या आमच्या वेबसाईटला अवश्य भेट द्या.”