प्रास्ताविक
साध्या सायकलीवरून रॉकेटचे भाग वाहून नेण्यापासून ते चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर तिरंगा फडकवण्यापर्यंतचा प्रवास म्हणजे ‘इस्रो’ची गौरवगाथा आहे. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) आज जगातील आघाडीच्या अंतराळ संस्थांपैकी एक बनली आहे. भारताने केवळ कमी खर्चात मोहिमा यशस्वी केल्या नाहीत, तर संपूर्ण जगाला अंतराळ विज्ञानाची नवी दिशा दाखवली आहे. २०२५ मध्ये आपण मागे वळून पाहतो तेव्हा इस्रोची प्रत्येक भरारी आपल्याला अभिमानाने भरून टाकते.
१. शून्यातून विश्व निर्माण : इस्रोची सुरुवात
इस्रोची स्थापना १५ ऑगस्ट १९६९ रोजी झाली, पण यामागील स्वप्न डॉ. विक्रम साराभाई यांनी अनेक वर्षांपूर्वी पाहिले होते.
सायकल ते रॉकेटचा प्रवास (H3)
सुरुवातीच्या काळात भारताकडे संसाधने कमी होती. थुंबा येथील चर्चमध्ये पहिले कार्यालय थाटले गेले आणि रॉकेटचे सुटे भाग चक्क सायकलीवर आणि बैलगाडीवर वाहून नेले गेले. हा संघर्षच आजच्या यशाचा पाया आहे.
आर्यभट्ट: पहिले पाऊल (H3)
१९७५ मध्ये भारताने आपला पहिला उपग्रह ‘आर्यभट्ट’ अवकाशात सोडला. तिथून सुरू झालेला हा प्रवास आज गगनयानपर्यंत येऊन पोहोचला आहे.
२. चांद्रयान मोहीम: चंद्रावर भारताची मोहोर
चंद्राच्या मोहिमेने इस्रोला जागतिक स्तरावर एक वेगळी ओळख मिळवून दिली.
चांद्रयान-१ आणि पाण्याचा शोध
२००८ मध्ये भारताने चांद्रयान-१ सोडले. या मोहिमेने जगाला पहिल्यांदा सांगितले की चंद्रावर पाण्याचे रेणू अस्तित्वात आहेत. हा शोध जागतिक खगोलशास्त्रातील एक मैलाचा दगड ठरला.
चांद्रयान-३: ऐतिहासिक यश
चांद्रयान-२ च्या अपयशानंतर खचून न जाता इस्रोने चांद्रयान-३ ची तयारी केली. २३ ऑगस्ट २०२३ रोजी भारताने चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर सॉफ्ट लँडिंग करणारा जगातील पहिला देश होण्याचा मान मिळवला.
३. मंगलयान: पहिल्याच प्रयत्नात मंगळ सर
मंगळ ग्रहावर पोहोचणे हे जगातील अनेक मोठ्या देशांसाठी स्वप्न होते, पण भारताने ते पहिल्याच प्रयत्नात करून दाखवले.
कमी खर्चात यश: हॉलीवूडच्या ‘ग्रॅव्हिटी’ सिनेमाच्या खर्चापेक्षाही कमी खर्चात (सुमारे ४५० कोटी रुपये) भारताने मंगळ मोहीम यशस्वी केली.
जागतिक विक्रम: रशिया, अमेरिका आणि युरोप नंतर मंगळावर पोहोचणारा भारत हा चौथा देश ठरला.
४. गगनयान : अंतराळात मानवी पाऊल
इस्रोचे पुढील मोठे ध्येय म्हणजे भारतीय अंतराळवीरांना स्वतःच्या रॉकेटमधून अंतराळात पाठवणे.
मानवी अंतराळ उड्डाण
गगनयान मोहिमेअंतर्गत भारत ३ अंतराळवीरांना अवकाशात पाठवणार आहे. यासाठी अंतराळवीरांचे प्रशिक्षण आणि सुरक्षा चाचण्या २०२५ मध्ये अंतिम टप्प्यात आहेत.
व्योममित्र: हाफ ह्युमनॉइड रोबोट
मानवाच्या आधी इस्रो ‘व्योममित्र’ नावाचा महिला रोबोट अंतराळात पाठवणार आहे, जो तिथल्या परिस्थितीचा अभ्यास करेल.
५. व्यावसायिक यश आणि पीएसएलव्ही (PSLV)
इस्रो केवळ संशोधनच करत नाही, तर इतर देशांचे उपग्रह सोडून भारताला परकीय चलनही मिळवून देत आहे.
विक्रमी प्रक्षेपण: एकाच वेळी १०४ उपग्रह अवकाशात सोडण्याचा जागतिक विक्रम इस्रोच्या नावावर आहे.
जागतिक विश्वास: आज अमेरिका, ब्रिटन आणि सिंगापूर सारखे प्रगत देश त्यांचे उपग्रह सोडण्यासाठी इस्रोच्या पीएसएलव्ही रॉकेटला पसंती देत आहेत.
६. इस्रोचे भविष्य : २०२५ आणि पुढे
आदित्य L1 (सूर्य मोहीम), शुक्रयान आणि स्वतःचे भारतीय अंतराळ स्थानक (Space Station) उभारण्याचे स्वप्न इस्रो डोळ्यासमोर ठेवून काम करत आहे. या मोहिमा भारताला अंतराळ विज्ञानात ‘विश्वगुरू’ बनवतील.
निष्कर्ष
इस्रोची ही ऐतिहासिक भरारी केवळ विज्ञानाचे यश नसून ती १४० कोटी भारतीयांच्या जिद्दीचे प्रतीक आहे. “आम्ही चंद्रावर जाऊ शकतो, तर आम्ही काहीही करू शकतो,” हा आत्मविश्वास इस्रोने प्रत्येक भारतीयात जागवला आहे. भविष्यातील पिढ्यांसाठी इस्रो हे एक प्रेरणेचे ऊर्जास्रोत राहील.
मित्रांनो, तुम्हाला इस्रोची सर्वात आवडती मोहीम कोणती? चांद्रयान की मंगलयान? भारताच्या या अंतराळ यशाबद्दल तुम्हाला काय वाटते, आम्हाला Contact मध्ये नक्की सांगा! हा गौरवशाली इतिहास तुमच्या मित्र-मैत्रिणींना माहिती होण्यासाठी हा ब्लॉग शेअर करा आणि mywebstories.com ला फॉलो करत राहा!