प्रास्ताविक
तुम्ही कधी विचार केला आहे का की, आज आपण जे स्मार्टफोन्स वापरतो, जे रोबॉट्स पाहतो किंवा अंतराळ प्रवासाच्या गप्पा मारतो, या सर्व गोष्टी एकेकाळी कोणाची तरी निव्वळ ‘कल्पना’ होती? विज्ञान आणि कल्पनाशक्ती यांच्यातील हा जो दुवा आहे, तोच ‘विज्ञान कथां’च्या (Science Fiction) माध्यमातून मांडला जातो. दरवर्षी २ जानेवारी रोजी जगभरात ‘राष्ट्रीय विज्ञान कथा दिन’ साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ कथांचा उत्सव नाही, तर मानवी बुद्धिमत्तेने पाहिलेल्या भविष्यातील स्वप्नांचा सोहळा आहे.
१. २ जानेवारीच का? आयझॅक असिमॉव्ह यांची जयंती
राष्ट्रीय विज्ञान कथा दिन साजरा करण्यासाठी २ जानेवारी ही तारीख निवडण्यामागे एक खास कारण आहे.
महान लेखक आयझॅक असिमॉव्ह
या दिवशी प्रसिद्ध विज्ञान कथा लेखक आयझॅक असिमॉव्ह (Isaac Asimov) यांचा जन्म झाला होता. त्यांनी आपल्या साहित्यातून विज्ञानाला इतक्या सोप्या आणि रंजक पद्धतीने मांडले की, आजही ते वाचकांसाठी आदर्श आहेत. त्यांनी ‘रोबोटिक्स’चे तीन नियम (Three Laws of Robotics) मांडले, जे आजही खऱ्या रोबोटिक्स विज्ञानात मूलभूत मानले जातात.
२. विज्ञान कथा म्हणजे नेमके काय?
विज्ञान कथा म्हणजे केवळ जादूची कांडी नाही. यामध्ये अशा तांत्रिक आणि वैज्ञानिक शक्यता मांडल्या जातात, ज्या भविष्यात सत्य होऊ शकतात.
हार्ड साय-फाय: ज्यामध्ये प्रत्यक्ष विज्ञानाचे नियम पाळले जातात.
सॉफ्ट साय-फाय: ज्यामध्ये मानवी भावना आणि सामाजिक बदलांवर विज्ञानाचा काय परिणाम होतो, हे पाहिले जाते.
३. कल्पनेतून सत्याकडे: विज्ञान कथांचा इतिहास
विज्ञान कथांचा इतिहास खूप जुना आहे. मेरी शेली यांची ‘फ्रँकेन्स्टाईन’ (Frankenstein) ही पहिली आधुनिक विज्ञान कथा मानली जाते. त्यानंतर एच.जी. वेल्स (The Time Machine) आणि ज्युल्स व्हर्न (Journey to the Center of the Earth) यांनी या क्षेत्राला नवी उंची दिली.
ऐतिहासिक संदर्भ आणि उदाहरणे
ज्युल्स व्हर्न: यांनी १८६५ मध्ये ‘चंद्रावर प्रवास’ करण्याबद्दल लिहिले होते, जे १९६९ मध्ये ‘अपोलो ११’ मोहिमेने सत्यात उतरवले.
विमान आणि टेलिफोन: अनेक विज्ञान कथा लेखकांनी विमानांचा आणि मोबाईल फोन्सचा उल्लेख त्या वस्तू शोध लागण्यापूर्वीच आपल्या पुस्तकात केला होता.
४. भारतीय साहित्यातील विज्ञान कथा
मराठी आणि भारतीय साहित्यातही विज्ञान कथांना मोठे स्थान आहे.
जयंत नारळीकर: भारतातील प्रसिद्ध खगोलशास्त्रज्ञ जयंत नारळीकर यांनी मराठीत अनेक उत्तम विज्ञान कथा लिहून हे क्षेत्र समृद्ध केले.
लक्ष्मण लोंढे आणि सुबोध जावडेकर: या लेखकांनी मराठी वाचकांना विज्ञानाच्या अद्भुत जगात नेले.
५. चित्रपट आणि वेब सिरीजचा प्रभाव
आजच्या काळात विज्ञान कथा केवळ पुस्तकांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. ‘स्टार वॉर्स’, ‘मॅट्रिक्स’, ‘इंटरस्टेलर’ किंवा भारतीय संदर्भातील ‘मृगजळ’ सारख्या कलाकृतींनी लोकांची विज्ञानाकडे पाहण्याची दृष्टी बदलली आहे.
निष्कर्ष
राष्ट्रीय विज्ञान कथा दिन आपल्याला हेच शिकवतो की, आजचे अशक्य वाटणारे विचारच उद्याचे वास्तव असू शकतात. विज्ञानाला कल्पनाशक्तीची जोड मिळाली की क्रांती घडते. चला तर मग, या दिवशी एखादे विज्ञान कथेचे पुस्तक वाचूया किंवा एखादा ‘साय-फाय’ चित्रपट पाहून आपल्या कल्पनाशक्तीला नवी भरारी देऊया!
चर्चा करूया!
तुमची आवडती विज्ञान कथा किंवा चित्रपट कोणता आहे? आणि तुम्हाला भविष्यातील कोणते तंत्रज्ञान खरोखर अस्तित्वात यावे असे वाटते? आम्हाला कमेंट मध्ये नक्की सांगा! हा माहितीपूर्ण लेख तुमच्या मित्र-मैत्रिणींसोबत नक्की शेअर करा!
अशाच नवनवीन तांत्रिक आणि रंजक माहितीसाठी Mywebstories.com ला भेट द्या. तुमच्या काही सूचना असल्यास आमच्या Contact पेजवर नक्की कळवा.