प्रास्ताविक
‘जागतिक ब्रेल दिन: लुई ब्रेल यांचा इतिहास आणि महत्त्व’.
कल्पना करा, जर तुम्हाला एका क्षणात जगातील सर्व रंग आणि दृश्ये दिसणे बंद झाले तर? केवळ स्पर्शाच्या जोरावर जगणे किती कठीण असेल? पण म्हणतात ना, “गरज ही शोधाची जननी असते.” दृष्टी नसलेल्या व्यक्तींसाठी ज्ञानाचे दरवाजे उघडणाऱ्या एका महान क्रांतीचा जन्म झाला, ज्याला आपण ‘ब्रेल लिपी’ म्हणतो. दरवर्षी ४ जानेवारी हा दिवस ‘जागतिक ब्रेल दिन’ म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस म्हणजे केवळ एका लिपीचा उत्सव नाही, तर मानवी जिद्द आणि एका लहान मुलाने पाहिलेल्या मोठ्या स्वप्नाचा विजय आहे.
१. लुई ब्रेल: एका जिद्दीचा प्रवास
जागतिक ब्रेल दिन हा लुई ब्रेल यांच्या जयंतीनिमित्त साजरा केला जातो.
अपघात ते अविष्कार
४ जानेवारी १८०९ रोजी फ्रान्समध्ये जन्मलेल्या लुई यांचा वयाच्या तिसऱ्या वर्षी एका अपघातात डोळा निकामी झाला आणि संसर्गामुळे त्यांची पूर्ण दृष्टी गेली. पण लुई खचले नाहीत. त्यांना वाचायची खूप ओढ होती. त्या काळी अंधांसाठी वाचन करणे अत्यंत कठीण होते. लुई यांनी वयाच्या अवघ्या १५ व्या वर्षी सहा ठिपक्यांच्या आधारे एक अशी लिपी तयार केली, जी स्पर्शाने वाचता येत होती. हीच ती ‘ब्रेल लिपी’ जिने जगाला बदलले.
२. सहा ठिपक्यांचे गणित: ब्रेल लिपी कशी कार्य करते?
ब्रेल लिपी म्हणजे जादू नाही, तर ते एक अतिशय शास्त्रशुद्ध तांत्रिक स्वरूप आहे.
रचना: ब्रेल लिपीमध्ये ६ ठिपक्यांचा एक संच असतो (Cells). या ठिपक्यांच्या वेगवेगळ्या मांडणीतून अक्षरे, अंक आणि चिन्हे तयार होतात.
स्पर्शाची भाषा: अंध व्यक्ती आपल्या बोटांच्या टोकाने या उंचावलेल्या ठिपक्यांना स्पर्श करून मजकूर वाचतात.
सर्वसमावेशकता: आज ब्रेल लिपी केवळ साहित्यापुरती मर्यादित नाही, तर गणित, विज्ञान आणि संगीतासाठीही ब्रेल लिपी उपलब्ध आहे.
३. जागतिक ब्रेल दिनाचे महत्त्व
संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) २०१९ मध्ये अधिकृतपणे हा दिवस साजरा करण्यास सुरुवात केली.
मानवी हक्क आणि शिक्षण
ब्रेल दिन साजरा करण्यामागचा मुख्य उद्देश अंध आणि अल्पदृष्टी असलेल्या व्यक्तींच्या मानवी हक्कांबद्दल जागरूकता निर्माण करणे हा आहे. ब्रेल लिपीमुळे या व्यक्तींना शिक्षणाची समान संधी मिळते आणि त्या स्वावलंबी बनू शकतात.
४. आधुनिक काळातील ब्रेल तंत्रज्ञान
तंत्रज्ञानामुळे आता ब्रेलमध्ये मोठी क्रांती झाली आहे.
ब्रेल कीबोर्ड: संगणक आणि मोबाईलवर आता ब्रेल कीबोर्ड उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे अंध व्यक्ती सहज चॅटिंग करू शकतात.
रिफ्रेशेबल ब्रेल डिस्प्ले: हे एक असे उपकरण आहे जे स्क्रीनवरील मजकूर रिअल-टाइममध्ये ब्रेलमध्ये रूपांतरित करते.
वेब स्टोरीज: आज आपण Mywebstories.com वर जशा वेब स्टोरीज पाहतो, तशाच माहितीपूर्ण गोष्टी आता ऑडिओ आणि ब्रेल रीडरच्या मदतीने सर्वांपर्यंत पोहोचत आहेत.
५. अंध व्यक्तींच्या प्रगतीतील अडथळे
सगळं काही सुरळीत आहे असे नाही. आजही जगभरात ब्रेल साहित्याची कमतरता आहे.
महागडी उपकरणे: ब्रेल प्रिंटर आणि डिस्प्ले आजही सर्वसामान्यांच्या आवाक्याबाहेर आहेत.
जागरूकतेचा अभाव: अनेक शाळांमध्ये आजही ब्रेल शिक्षणाची सोय नाही. यावर काम करणे ही काळाची गरज आहे.
६. प्रेरणादायी कथा: जिद्दीने मारलेली भरारी
हेलन केलर किंवा स्टीव्ही वंडर यांसारख्या व्यक्तींनी सिद्ध केले की, दृष्टी नसली तरी दृष्टीकोन असेल तर जग जिंकता येते. त्यांच्या या प्रवासात ब्रेल लिपीचा वाटा सर्वात मोठा आहे.
निष्कर्ष
लुई ब्रेल यांनी दिलेली ही देणगी केवळ अंधांसाठी नाही, तर ती संपूर्ण मानवजातीसाठी प्रेरणा आहे. ‘जागतिक ब्रेल दिन’ आपल्याला आठवण करून देतो की, शरीराच्या मर्यादा मनाच्या जिद्दीला रोखू शकत नाहीत. चला तर मग, या दिनानिमित्त आपणही शपथ घेऊया की, आपण आपल्या आजूबाजूला असलेल्या दिव्यांग बांधवांना सन्मानाने आणि समानतेने वागवू.
तुमची प्रतिक्रिया कळवा!
तुम्हाला कधी ब्रेल लिपी जवळून पाहण्याची किंवा अनुभवण्याची संधी मिळाली आहे का? ब्रेल लिपीबद्दल तुम्हाला सर्वात जास्त आश्चर्य कशाचे वाटते? तुमच्या भावना आम्हाला कमेंट मध्ये नक्की सांगा! हा माहितीपूर्ण लेख तुमच्या मित्र-मैत्रिणींना आणि व्हॉट्सॲप ग्रुप्सवर नक्की शेअर करा.
अशाच नवनवीन आणि प्रेरणादायी कथांसाठी Mywebstories.com ला भेट द्या.