प्रास्ताविक
प्रत्येक वर्षाची सुरुवात जगभरात उत्साहात होत असते, पण महाराष्ट्राच्या मातीत १ जानेवारी हा दिवस केवळ नवीन वर्षाची सुरुवात नाही, तर तो ‘शौर्याचा’ उत्सव आहे. पुणे जिल्ह्यातील भीमा नदीच्या काठी असलेल्या कोरेगावमध्ये आजपासून २०८ वर्षांपूर्वी (१८१८ मध्ये) जे घडले, त्याने भारताच्या सामाजिक आणि लष्करी इतिहासाला एक नवीन दिशा दिली. हा दिवस आहे ‘भीमा कोरेगाव शौर्यदिनाचा’. केवळ ५०० सैनिकांनी डळमळीत न होता कशा प्रकारे अचाट शौर्य गाजवले, याची ही गौरवगाथा आजही आपल्या अंगावर शहारे आणते.
१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: १ जानेवारी १८१८ ची ती लढाई
१८१८ सालचे ते दिवस होते. पेशवाईच्या काळात सामाजिक विषमतेने टोक गाठले होते. अशा काळात स्वतःच्या अस्तित्वासाठी आणि स्वाभिमानासाठी ५०० महार सैनिकांनी ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या फौजेतून पेशव्यांच्या बलाढ्य सैन्याविरुद्ध उभे राहण्याचा निर्णय घेतला.
बलाढ्य सैन्यासमोर ५०० वीर
एका बाजूला पेशव्यांचे २८,००० पेक्षा जास्त सैनिक (ज्यामध्ये अरब आणि गोसावी सैनिकांचा मोठा भरणा होता) आणि दुसऱ्या बाजूला बॉम्बे नेटिव्ह इन्फंट्रीचे केवळ ५०० ते ८०० महार सैनिक. ही लढाई विषम होती, पण जिद्द मोठी होती.
२. विजयस्तंभ: शौर्याचे प्रतीक
पुण्याजवळ भीमा कोरेगाव येथे उभा असलेला ‘विजयस्तंभ’ या लढाईची साक्ष देतो. १८२२ मध्ये ब्रिटिशांनी या सैनिकांच्या स्मरणार्थ हा स्तंभ उभारला.
नावांची कोरलेली गाथा: या स्तंभावर त्या वीर सैनिकांची नावे कोरलेली आहेत, ज्यांनी या लढाईत प्राणांची आहुती दिली.
प्रेरणास्थान: दरवर्षी १ जानेवारीला देशभरातून लाखो लोक या स्तंभाला वंदन करण्यासाठी येतात. हा केवळ दगडी स्तंभ नसून तो आत्मसन्मानाचा कणा आहे.
३. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची भेट आणि महत्त्व
या इतिहासाला आधुनिक काळात प्रकाशात आणण्याचे काम डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी केले. १ जानेवारी १९२७ रोजी त्यांनी विजयस्तंभाला भेट दिली आणि तेव्हापासून हा दिवस ‘शौर्यदिन’ म्हणून मोठ्या प्रमाणावर साजरा होऊ लागला.
अस्पृश्यतेविरुद्धचे युद्ध
बाबासाहेबांनी या लढाईकडे केवळ दोन फौजांमधील युद्ध म्हणून पाहिले नाही, तर ते ‘अस्पृश्यतेविरुद्धचे आणि विषमतेविरुद्धचे युद्ध’ म्हणून अधोरेखित केले. यामुळे शोषित समाजाला आपल्या पूर्वजांच्या पराक्रमाचा अभिमान वाटू लागला.
४. लष्करी कौशल्य आणि शिस्त
भीमा कोरेगावची लढाई ही केवळ धैर्याची नाही, तर लष्करी शिस्तीचीही होती. सलग १२ तास चाललेल्या या युद्धात शूरवीर महार सैनिकांनी अन्न-पाण्याशिवाय लढा दिला आणि पेशव्यांच्या सैन्याला माघार घेण्यास भाग पाडले.
लष्करी इतिहास: ही लढाई भारतीय लष्कराच्या इतिहासातील एक मैलाचा दगड मानली जाते, जिथे लहान तुकडीने मोठ्या सैन्याचा पराभव केला.
चर्चा करूया!
मित्रांनो, तुम्ही कधी भीमा कोरेगावच्या विजयस्तंभाला भेट दिली आहे का? तिथला अनुभव तुम्हाला कसा वाटला? तुमच्या भावना आणि विचार आम्हाला contact मध्ये नक्की सांगा! हा ऐतिहासिक वारसा सर्वांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी हा लेख सोशल मीडियावर नक्की शेअर करा.
अशाच ऐतिहासिक आणि प्रेरणादायी माहितीसाठी Mywebstories.com ला भेट देत राहा.
५. सामाजिक संदेश आणि एकता
आजच्या काळात भीमा कोरेगावचा संदेश हा ‘समता’ आणि ‘स्वाभिमान’ आहे. हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, जेव्हा माणूस स्वतःच्या सन्मानासाठी उभा राहतो, तेव्हा तो कोणत्याही संकटावर विजय मिळवू शकतो.
निष्कर्ष
भीमा कोरेगावचा इतिहास हा केवळ एका समाजाचा नाही, तर तो अन्यायाविरुद्ध लढणाऱ्या प्रत्येक मानवाचा आहे. शौर्याची ही गाथा आपल्याला सांगते की, संख्याबळापेक्षा इच्छाशक्ती आणि न्यायाची बाजू महत्त्वाची असते. चला तर मग, या शौर्यदिनानिमित्त त्या वीर पुत्रांना अभिवादन करूया आणि समाजात समता व बंधुता जोपासण्याचा संकल्प करूया.