बोर्डाची उत्तरपत्रिका लिहिताना घ्यावयाची काळजी

प्रास्ताविक :

गुणांची खरी जडणघडण बोर्डाची परीक्षा हा प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या आयुष्यातील एक मैलाचा दगड असतो. कारण की, वर्षभर तुम्ही कितीही अभ्यास केला असला, तरी त्या तीन तासांत तुम्ही काय लिहिता यावर तुमचे भवितव्य ठरते. म्हणूनच, उत्तरपत्रिका लिहिणे ही एक कला आणि शास्त्र दोन्ही आहे.

​ऐतिहासिक दृष्ट्या पाहिल्यास, महाराष्ट्रातील बोर्डाची परीक्षा पद्धती ही पारदर्शकता आणि अचूकतेसाठी ओळखली जाते. पूर्वीच्या काळी केवळ मजकुराला महत्त्व असायचे. तथापि, आताच्या काळात सादरीकरण (Presentation) आणि अचूक मांडणी याला तितकेच वजन दिले जाते. परिणामी, कमी अभ्यास असलेले पण चांगले सादरीकरण करणारे विद्यार्थी अनेकदा टॉपरच्या यादीत येतात.

​दुसरीकडे, अनेक हुशार विद्यार्थी केवळ उत्तरपत्रिका लिहिताना केलेल्या छोट्या चुकांमुळे आपले गुण गमावतात. म्हणूनच, ही वेळ तुमच्या ज्ञानाला एका शिस्तबद्ध चौकटीत बसवण्याची आहे. अखेर, परीक्षकाच्या हातात जेव्हा तुमची उत्तरपत्रिका जाते, तेव्हा ती तुमचे व्यक्तिमत्व आणि तुमची मेहनत दर्शवत असते.

उत्तरपत्रिकेची प्राथमिक माहिती: सुरुवात महत्त्वाची

​जेव्हा तुमच्या हातात पहिली उत्तरपत्रिका येते, तेव्हा घाबरून न जाता सर्वात आधी त्यावरील सूचना वाचणे आवश्यक आहे. कारण की, अनेक विद्यार्थी घाईघाईत चुकीचा सीट नंबर किंवा केंद्र क्रमांक टाकतात.

​सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे तुमचा ‘सीट नंबर’ अंकी आणि अक्षरी दोन्ही स्वरूपात अचूक लिहा. त्याचप्रमाणे, केंद्र क्रमांक आणि तुमची स्वाक्षरी विसरू नका. परिणामी, तांत्रिक चुकांमुळे तुमचा निकाल राखीव (Reserved) राहण्याची भीती उरणार नाही.

त्यानंतर येतो ‘बारकोड स्टिकर’ आणि ‘होलोक्राफ्ट स्टिकर’चा भाग. हे दोन्ही स्टिकर्स बोर्डाच्या नियमाप्रमाणे ठराविक जागीच लावले पाहिजेत. तथापि, जर तुम्हाला हे लावताना अडचण आली, तर लगेच पर्यवेक्षकांची (Supervisor) मदत घ्या. कारण की, एकदा चुकीचे स्टिकर लागले की ते काढणे कठीण असते.

सादरीकरण: परीक्षकाचे मन जिंका

​परीक्षक दिवसाला शेकडो उत्तरपत्रिका तपासत असतो. म्हणूनच, तुमची उत्तरपत्रिका इतरांपेक्षा वेगळी आणि सुटसुटीत असणे गरजेचे आहे. जर तुमची मांडणी चांगली असेल, तर परीक्षकाचा मूड सकारात्मक होतो आणि तो सढळ हाताने गुण देतो.

पहिली गोष्ट म्हणजे, उत्तरपत्रिकेच्या डाव्या बाजूला समास (Margin) असतोच, पण उजव्या बाजूलाही एक छोटा समास आखा. यामुळे तुमचे उत्तर मध्यभागी दिसते आणि कागद सुटसुटीत वाटतो. त्याचप्रमाणे, प्रत्येक नवीन प्रश्नाचे उत्तर नवीन पानावर सुरू करा. परिणामी, परीक्षकाला प्रश्न क्रमांक शोधताना त्रास होणार नाही.

​दुसरीकडे, अक्षरावर विशेष लक्ष द्या. तुमचे अक्षर मोत्यासारखे नसेल तरी चालेल, परंतु ते वाचनीय (Legible) असावे. कारण की, जर परीक्षकाला तुमचे उत्तरच वाचता आले नाही, तर तो तुम्हाला गुण देऊ शकणार नाही. अखेर, सुवाच्य अक्षर हे अर्ध्या यशाचे गमक आहे.

वेळेचे नियोजन: ३ तासांचे गणित

​बोर्डाच्या परीक्षेत वेळ हा सर्वात मोठा शत्रू ठरू शकतो. अनेक विद्यार्थ्यांना सर्व उत्तरे येत असतात, पण वेळेअभावी त्यांचे शेवटचे प्रश्न राहून जातात. म्हणूनच, पेपर सुरू होण्यापूर्वीच वेळेचे नियोजन डोक्यात तयार ठेवा.

सुरुवातीची १० मिनिटे प्रश्नपत्रिका वाचण्यासाठी वापरा. यामुळे तुम्हाला कोणत्या प्रश्नावर किती वेळ द्यायचा आहे, याचा अंदाज येतो. तथापि, जे प्रश्न सोपे आहेत ते आधी सोडवा. परिणामी, तुमचा आत्मविश्वास वाढतो आणि कठीण प्रश्नांसाठी तुमच्याकडे पुरेसा वेळ उरतो.

महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या (MSBSHSE) अधिकृत नियमावलीसाठी येथे क्लिक करा.

विज्ञानाच्या किंवा गणिताच्या पेपरमध्ये मोठ्या उत्तरांसाठी जास्त वेळ लागतो. त्याचप्रमाणे, भाषेच्या पेपरमध्ये ‘निबंध लेखनासाठी’ शेवटचे २०-३० मिनिटे राखून ठेवा. अखेर, शेवटची १० मिनिटे केवळ उत्तरपत्रिका पुन्हा तपासण्यासाठी (Re-checking) ठेवा. यामुळे राहून गेलेले प्रश्न क्रमांक किंवा तांत्रिक चुका सुधारता येतात.

लेखनासाठी साहित्याची निवड: योग्य पेन आणि पेन्सिल

​उत्तरपत्रिका लिहिताना आपण कोणत्या साहित्याचा वापर करतो, याचा आपल्या लेखनाच्या वेगावर आणि सादरीकरणावर मोठा परिणाम होतो. कारण की, चुकीच्या पेनमुळे हात दुखू शकतो किंवा शाई पसरून पेपर खराब होऊ शकतो.

​नेहमी अशा पेनची निवड करा ज्याची तुम्हाला सवय आहे. परीक्षेच्या दिवशी नवीन पेन वापरण्याचा प्रयोग करू नका. त्याचप्रमाणे, बॉलपेन वापरणे जास्त सुरक्षित असते, कारण की जेलपेनची शाई पावसाळी वातावरणात किंवा ओलाव्यामुळे पसरण्याची शक्यता असते. परिणामी, तुमचे लेखन अस्पष्ट होऊ शकते.

दुसरीकडे, आकृत्या काढण्यासाठी नेहमी टोकदार पेन्सिलचा (HB Pencil) वापर करा. आकृत्यांच्या नावांसाठी पेन वापरण्याऐवजी पेन्सिलनेच नावे दिल्यास ती अधिक व्यावसायिक दिसतात. अखेर, तुमच्याकडे किमान दोन निळे पेन, दोन पेन्सिल, एक लांब पट्टी (Ruler) आणि खोडरबर तयार ठेवा.

खाडाखोड कशी टाळावी?

​उत्तरपत्रिकेत जास्त खाडाखोड असल्यास ती अस्वच्छ दिसते. परीक्षकाला अशी उत्तरपत्रिका तपासताना त्रास होतो आणि त्याचा परिणाम तुमच्या गुणांवर होऊ शकतो. म्हणूनच, खाडाखोड टाळण्यासाठी काही साध्या युक्त्या वापरा.

​जर एखादा शब्द किंवा ओळ चुकीची लिहिली गेली, तर त्यावर ‘व्हाईटनर’ वापरू नका. त्याऐवजी, फक्त एक आडवी रेघ मारून तो शब्द खोडा. यामुळे पेपरचा नीटनेटकेपणा टिकून राहतो. तथापि, उत्तर लिहिण्यापूर्वी मनात थोडा विचार करा, जेणेकरून लिहिताना चुका होणार नाहीत.

दुसरीकडे, गणिताचे कच्चे काम (Rough Work) करण्यासाठी उत्तरपत्रिकेच्या उजव्या बाजूला एक छोटा समास आखा किंवा शेवटच्या पानाचा वापर करा. परिणामी, मुख्य उत्तर आणि कच्चे काम यामध्ये गल्लत होणार नाही. अखेर, स्वच्छ उत्तरपत्रिका ही परीक्षकासाठी आनंदाची गोष्ट असते.

मुद्देसूद लेखन: निबंधापेक्षा बुलेट्सला महत्त्व

​बोर्डाच्या परीक्षेत दीर्घ उत्तरे लिहिताना अनेक विद्यार्थी निबंधासारखे मोठे परिच्छेद लिहितात. तथापि, परीक्षकाला महत्त्वाचे मुद्दे शोधणे कठीण जाते. म्हणूनच, उत्तरे नेहमी ‘बुलेट पॉइंट्स’ मध्ये लिहिण्याचा प्रयत्न करा.

​प्रत्येक नवीन मुद्द्यासाठी नवीन ओळ वापरा. यामुळे तुमचे उत्तर मोठे आणि वाचायला सोपे वाटते. त्याचप्रमाणे, उत्तरातील मुख्य शब्दांखाली (Keywords) पेन्सिलने अधोरेखित करा. परिणामी, परीक्षकाचे लक्ष थेट महत्त्वाच्या शब्दांकडे जाते आणि तो तुम्हाला पूर्ण गुण देतो.

​अखेर, विज्ञानातील व्याख्या (Definitions) किंवा गणितातील सूत्रे नेहमी चौकटीत (Box) टाका. त्याचप्रमाणे, भूगोलात किंवा इतिहासात सनावळ्या आणि ठिकाणांची नावे ठळकपणे लिहा. कारण की, यामुळे तुम्ही विषयाचा सखोल अभ्यास केला आहे, असा सकारात्मक संदेश परीक्षकाकडे जातो.

आकृत्या आणि ओघतक्ता (Flowcharts) यांचे महत्त्व

​”एक चित्र हजार शब्दांच्या बरोबर असते” ही म्हण बोर्डाच्या परीक्षेत अगदी तंतोतंत लागू होते. विशेषतः विज्ञान, भूगोल आणि अर्थशास्त्र या विषयांत आकृत्यांना विशेष महत्त्व असते.

​जर तुम्हाला एखादी संकल्पना शब्दांत स्पष्ट करणे कठीण जात असेल, तर तिथे ‘फ्लोचार्ट’ किंवा ‘ओघतक्ता’ काढा. परिणामी, तुमचे उत्तर कमी वेळात अधिक माहिती देते. त्याचप्रमाणे, आकृत्यांना नेहमी योग्य नावे द्या आणि शक्य असल्यास आकृतीभोवती एक चौकट आखा.

​तथापि, आकृत्या काढताना वेळ वाया घालवू नका. त्या खूप कलात्मक असण्यापेक्षा स्पष्ट आणि समजण्यासारख्या असणे गरजेचे आहे. अखेर, आकृतीमुळे तुमच्या उत्तराची गुणवत्ता वाढते आणि तुम्हाला इतरांपेक्षा जास्त गुण मिळतात.

प्रश्न क्रमांकांची अचूकता: एक छोटी चूक, मोठे नुकसान

​अनेक विद्यार्थी उत्साहाच्या भरात किंवा घाईत प्रश्नांचा क्रमांक टाकण्यास विसरतात किंवा चुकीचा क्रमांक टाकतात. कारण की, जर तुम्ही उत्तर बरोबर लिहिले असेल पण त्याला प्रश्न क्रमांक दिला नसेल, तर परीक्षकाला ते गुण देता येत नाहीत. म्हणूनच, प्रत्येक उत्तराच्या सुरुवातीला मुख्य प्रश्न आणि उपप्रश्न स्पष्टपणे लिहा.

​डाव्या बाजूच्या समासात प्रश्न क्रमांक लिहिताना तो ठळक असावा. त्याचप्रमाणे, जर एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर दोन पानांवर जात असेल, तर दुसऱ्या पानावर पुन्हा ‘प्रश्न १ (ब) सुरू’ असे लिहिण्याची गरज नाही, पण सलगता राखणे आवश्यक आहे. परिणामी, पेपर तपासताना गुंतागुंत होत नाही.

​अखेर, प्रश्नपत्रिकेतील क्रमांकांनुसारच उत्तरपत्रिकेत क्रम ठेवावा असे बंधन नसते, तथापि एका मुख्य प्रश्नाचे सर्व उपप्रश्न एकाच ठिकाणी सोडवणे परीक्षकासाठी सोयीचे असते. दुसरीकडे, जर तुम्हाला एखादा उपप्रश्न येत नसेल, तर त्यासाठी जागा सोडून पुढील प्रश्न सोडवावा.

अवांतर माहिती टाळा आणि मुद्द्याला धरून लिहा

​बोर्डाच्या परीक्षेत उत्तर किती मोठे आहे यापेक्षा ते किती अचूक आहे, याला जास्त महत्त्व असते. कारण की, परीक्षकाकडे प्रत्येक उत्तर तपासण्यासाठी मर्यादित वेळ असतो. म्हणूनच, फापटपसारा न मांडता थेट मुद्द्यावर येणे फायदेशीर ठरते.

​दोन गुणांच्या प्रश्नासाठी किमान ४ मुद्दे आणि चार गुणांच्या प्रश्नासाठी किमान ८ मुद्दे असणे अपेक्षित असते. तथापि, अनेक विद्यार्थी एकाच मुद्द्याची पुनरावृत्ती करतात. परिणामी, उत्तराची लांबी वाढते पण गुणवत्ता कमी होते. त्याचप्रमाणे, विज्ञानात तांत्रिक संज्ञांचा (Technical Terms) वापर करा.

गणिताच्या पेपरमध्ये पैकीच्या पैकी गुण कसे मिळवावेत? आमचा विशेष लेख.

​अखेर, इतिहासात किंवा भूगोलात उत्तरे लिहिताना ‘प्रस्तावना’ आणि ‘निष्कर्ष’ या दोन गोष्टींचा समावेश केल्यास उत्तराला एक पूर्णत्व येते. त्याचप्रमाणे, महत्त्वाच्या सनावळ्या किंवा व्यक्तींची नावे चुकणार नाहीत याची खात्री करा. कारण की, चुकीची माहिती दिल्यास नकारात्मक प्रभाव पडतो.

पुरवणी (Supplement) जोडताना घ्यायची काळजी

​जेव्हा तुमची मुख्य उत्तरपत्रिका भरते आणि तुम्ही पुरवणी घेता, तेव्हा काही गोष्टींची काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक असते. कारण की, अनेकदा पुरवणी मुख्य पेपरपासून वेगळी होण्याची भीती असते.

​पुरवणी घेतल्यावर त्यावर लगेच तुमचा सीट नंबर आणि पुरवणी क्रमांक लिहा. त्याचप्रमाणे, मुख्य उत्तरपत्रिकेच्या पहिल्या पानावर ‘एकूण पुरवण्या’ या रकान्यात संख्या नोंदवा. परिणामी, तांत्रिक प्रक्रियेत तुमची पुरवणी गहाळ होणार नाही.

दुसरीकडे, पुरवणी जोडण्यासाठी दिलेला दोरा (Thread) घट्ट बांधा पण तो कागद फाटणार नाही याची काळजी घ्या. म्हणूनच, स्टेपलरचा वापर करण्याऐवजी दोरा वापरणे अधिक सुरक्षित मानले जाते. अखेर, पेपर जमा करण्यापूर्वी सर्व पुरवण्या क्रमाने लावल्या आहेत की नाही, हे पुन्हा एकदा तपासा.

शेवटची १० मिनिटे: रिव्हिजनचा सुवर्णकाळ

​पेपर संपण्यापूर्वीची १० मिनिटे ही तुमच्या गुणांमध्ये ५ ते १० मार्कांची भर टाकू शकतात. कारण की, घाईघाईत आपण अनेकदा सोपे शब्द चुकवतो किंवा प्रश्न क्रमांक द्यायला विसरतो. म्हणूनच, हे वेळ फक्त ‘रिव्हिजन’ साठी राखून ठेवा.

​या वेळात खालील गोष्टी तपासा:

• ​सर्व प्रश्न आणि उपप्रश्न क्रमांक दिले आहेत का?
• ​आकृत्यांना नावे दिली आहेत का?
• ​महत्त्वाच्या उत्तरांना अधोरेखित (Underline) केले आहे का?
• ​बारकोड आणि होलोक्राफ्ट स्टिकर व्यवस्थित आहेत का?

​अखेर, जर एखादा प्रश्न राहिला असेल, तर या वेळात त्याचे महत्त्वाचे मुद्दे तरी लिहून पूर्ण करा. कारण की, कोरे पान सोडण्यापेक्षा काहीतरी संबंधित लिहिलेले असल्यास अर्धा-एक गुण मिळण्याची शक्यता असते.

बोर्ड उत्तरपत्रिकेबद्दल महत्त्वाचे प्रश्न आणि उत्तरे

• ​प्रश्न १: उत्तरपत्रिकेत वेगवेगळ्या रंगांचे पेन वापरता येतात का? उत्तर: नाही. बोर्डाच्या नियमानुसार फक्त निळ्या किंवा काळ्या शाईचा पेन वापरावा. आकृत्यांसाठी पेन्सिलचा वापर करावा. लाल किंवा हिरवा पेन वापरणे सक्त मनाई आहे.
• ​प्रश्न २: चुकीचे उत्तर खोडण्यासाठी व्हाईटनर वापरणे योग्य आहे का? उत्तर: नाही. व्हाईटनरमुळे कागद खराब होऊ शकतो आणि तांत्रिक प्रक्रियेत अडचण येऊ शकते. फक्त एक आडवी रेघ मारून चुकीचा भाग खोडणे उत्तम.
• ​प्रश्न ३: पहिल्या पानावर काही चुकले तर काय करावे? उत्तर: पहिल्या पानावर तांत्रिक माहिती लिहिताना चूक झाली तर लगेच पर्यवेक्षकांना सांगा. ते त्यावर योग्य ती दुरुस्ती करून त्यांची स्वाक्षरी करतील.
• ​प्रश्न ४: खाडाखोड टाळण्यासाठी पेन्सिलने आधी उत्तर लिहावे का? उत्तर: मुळीच नाही. यामुळे तुमचा खूप वेळ वाया जाईल. त्याऐवजी मनात उत्तराचा आराखडा तयार करा आणि थेट पेनने लिहा.
• ​प्रश्न ५: उत्तरपत्रिकेच्या शेवटी काय लिहावे? उत्तर: पेपर संपल्यावर शेवटच्या उत्तराच्या खाली एक आडवी रेघ ओढा आणि उरलेली पाने तिरकी रेघ मारून खोडा (Cancel करा).

निष्कर्ष: आत्मविश्वास हाच सर्वात मोठा आधार

​बोर्डाची उत्तरपत्रिका लिहिणे हे केवळ तुमच्या ज्ञानाचे प्रदर्शन नसून ते तुमच्या संयमाचे आणि नियोजनाचे फळ आहे. कारण की, परीक्षेच्या हॉलमध्ये तुमची मनस्थिती शांत असेल, तर तुम्हाला कठीण प्रश्नही सोपे वाटू लागतात.

​वरील सर्व टिप्स फॉलो केल्यास तुम्हाला नक्कीच चांगल्या गुणांनी यश मिळेल. परिणामी, तुमच्या मेहनतीचे चीज होईल आणि तुमची उत्तरपत्रिका परीक्षकासाठी एक आदर्श ठरेल. अखेर, लक्षात ठेवा की ही परीक्षा तुमच्या आयुष्याचा एक भाग आहे, तुमचे संपूर्ण आयुष्य नाही.

Mywebstories.com च्या संपूर्ण टीमकडून तुम्हाला यशस्वी वाटचालीसाठी खूप खूप शुभेच्छा!

तुमचा अनुभव शेअर करा!

​तुम्हाला उत्तरपत्रिका लिहिताना सर्वात जास्त भीती कशाची वाटते? किंवा तुमचा अक्षर सुधारण्यासाठी तुम्ही काय करत आहात? तुमचे प्रश्न खालील कमेंट बॉक्समध्ये (Comment Box) नक्की लिहा.

​जर हा लेख तुम्हाला मार्गदर्शक वाटला असेल, तर तुमच्या दहावी-बारावीच्या मित्र-मैत्रिणींना हा लेख व्हॉट्सॲपवर नक्की शेअर करा! कारण की, तुमची एक शेअर एखाद्या विद्यार्थ्याचा निकाल सुधारू शकते.