सायबर फसवणुकीपासून वाचण्यासाठी १० क्रांतिकारी उपाय आणि ऑनलाइन तक्रार करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया: तुमचे पैसे आता राहतील १००% सुरक्षित!

प्रास्ताविक: डिजिटल क्रांती आणि सायबर गुन्हेगारीचे सावट

आज आपण अशा युगात जगत आहोत जिथे बटण दाबताच सर्व कामे होतात. कारण की, इंटरनेटने आपले जीवन अतिशय सोपे आणि वेगवान बनवले आहे. तथापि, या सुविधेसोबतच एक मोठे संकट आपल्या उंबरठ्यावर येऊन ठेपले आहे.

​या संकटाचे नाव आहे ‘सायबर फसवणूक’. परिणामी, आपण कितीही तंत्रज्ञानी असलो तरीही सायबर गुन्हेगार आपल्याला सहज जाळ्यात ओढू शकतात. म्हणूनच, डिजिटल व्यवहारांची सुरक्षा ही आज केवळ गरज नसून ती आपली जबाबदारी बनली आहे.

​दुसरीकडे, आपली एक छोटीशी चूक आपले आयुष्यभराचे कष्ट मातीत घालवू शकते. त्याचप्रमाणे, सायबर गुन्हेगारांचे नवनवीन प्रकार पाहून आपण थक्क होतो. अखेर, या धोक्यांपासून स्वतःला कसे सुरक्षित ठेवावे? या प्रश्नाचे उत्तर शोधणे ही काळाची गरज आहे.

१. सायबर फसवणुकीचा ऐतिहासिक प्रवास: साध्या हॅकिंगपासून प्रगत चोरीपर्यंत

​सायबर गुन्हेगारीचा इतिहास आपण पाहिला तर तो संगणकाच्या सुरुवातीच्या काळापासून आहे. सुरुवातीला हॅकर्स केवळ मजेसाठी किंवा स्वतःची हुशारी सिद्ध करण्यासाठी वेबसाइट्स हॅक करत असत. तथापि, ९० च्या दशकानंतर या गुन्ह्यांचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले.

​जेव्हा ई-कॉमर्स आणि इंटरनेट बँकिंग सुरू झाले, तेव्हापासून पैशांची चोरी हा मुख्य उद्देश बनला. परिणामी, ‘नायजेरियन फ्रॉड’ (Nigerian Scam) नावाचा प्रकार जगभर प्रसिद्ध झाला. यामध्ये तुम्हाला मोठा वारसा मिळणार असल्याचे आमिष दाखवले जाई.

​त्याचप्रमाणे, काळानुसार तंत्रज्ञान बदलले आणि गुन्हेगारही हुशार झाले. म्हणूनच, आता ते केवळ ईमेलवर अवलंबून नाहीत. दुसरीकडे, आता व्हॉट्सॲप, सोशल मीडिया आणि अगदी खोट्या ॲप्सचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होत आहे. अखेर, हा इतिहास पाहता आपल्याला समजते की गुन्हेगार नेहमी आपल्यापेक्षा एक पाऊल पुढे राहण्याचा प्रयत्न करतात.

२. सायबर फसवणुकीचे आधुनिक प्रकार: तुम्ही कशाला बळी पडू शकता?

​आजच्या काळात सायबर गुन्हेगार विविध मार्गांनी आपल्याला लुटत आहेत. कारण की, प्रत्येक व्यक्तीची इंटरनेट वापरण्याची पद्धत वेगळी असते. म्हणूनच, खालील काही प्रमुख प्रकार आपण समजून घेतले पाहिजेत.

​ओटीपी फ्रॉड (OTP Fraud):

हा सर्वात सामान्य प्रकार आहे. गुन्हेगार बँकेचा अधिकारी असल्याचे भासवून तुम्हाला फोन करतात. परिणामी, ते तुमच्या मोबाईलवर आलेला वन-टाइम पासवर्ड (OTP) विचारतात. तथापि, जसा तुम्ही ओटीपी सांगता, तसे तुमचे खाते रिकामे होते.

​फिशिंग आणि स्मिशिंग (Phishing & Smishing):

यामध्ये तुम्हाला खोटे ईमेल किंवा मेसेज पाठवले जातात. यामध्ये अनेकदा बँकेची किंवा शॉपिंग साइटची हुबेहूब नक्कल केलेली लिंक असते. म्हणूनच, त्या लिंकवर क्लिक करताच तुमची लॉगिन माहिती चोरीला जाते.

​रॅन्समवेअर (Ransomware):

मोठ्या कंपन्यांना किंवा श्रीमंत व्यक्तींना या गुन्ह्याद्वारे लक्ष्य केले जाते. यामध्ये तुमचे सर्व महत्त्वाचे फोल्डर लॉक केले जातात. अखेर, ते अनलॉक करण्यासाठी गुन्हेगार खंडणी (Ransom) मागतात.

३. सोशल मीडियावरील सापळे: फेसबुक आणि इंस्टाग्राम हॅकिंग

​सोशल मीडिया हे आज संवादाचे मुख्य माध्यम आहे. तथापि, हेच माध्यम सायबर गुन्हेगारांसाठी सर्वात मोठे शिकार करण्याचे ठिकाण बनले आहे. कारण की, आपली वैयक्तिक माहिती आपण स्वतःच तिथे उपलब्ध करून देतो.

​अनेकदा तुमचे मित्र किंवा नातेवाईक यांच्या नावाने बनावट अकाऊंट तयार केले जातात. परिणामी, ते तुम्हाला अडचणीत असल्याचे सांगून पैशांची मागणी करतात. त्याचप्रमाणे, तुमच्या फोटोंचा चुकीचा वापर करून ब्लॅकमेलिंग करण्याचे प्रकारही वाढले आहेत.

दुसरीकडे, इंस्टाग्रामवर ‘इन्वेस्टमेंट’ च्या खोट्या जाहिराती देऊन तरुण पिढीला लुटले जाते. म्हणूनच, सोशल मीडिया वापरताना आपली प्रायव्हसी सेटिंग्ज तपासणे अत्यंत गरजेचे आहे. अखेर, अनोळखी व्यक्तींच्या फ्रेंड रिक्वेस्ट स्वीकारणे हे संकटाला निमंत्रण देण्यासारखे असू शकते.

४. सायबर फसवणुकीपासून वाचण्यासाठी १० क्रांतिकारी उपाय

​आता आपण या धोक्यांपासून वाचण्यासाठी असलेल्या काही ठोस उपायांची माहिती घेऊया. कारण की, ‘सावधगिरी’ हाच सर्वोत्तम बचाव आहे.

• ​१. टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (2FA) वापरा: तुमचे बँक खाते असो वा सोशल मीडिया, नेहमी टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन सुरू ठेवा. यामुळे पासवर्ड माहिती असला तरीही दुसऱ्या व्यक्तीला तुमचे अकाऊंट उघडता येणार नाही.
• ​२. पासवर्ड बदलत राहा: पासवर्ड नेहमी कठीण असावा, ज्यामध्ये अक्षरे, अंक आणि चिन्हांचा समावेश असेल. परिणामी, हॅकर्सना तुमचा पासवर्ड ओळखणे कठीण जाईल.
• ​३. अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका: व्हॉट्सॲपवर येणाऱ्या ‘मोफत गिफ्ट’ किंवा ‘बँक केवायसी’ च्या लिंक्सपासून सावध राहा. तथापि, अधिकृत वेबसाइटवर जाऊनच माहिती तपासा.
• ​४. सार्वजनिक वाय-फाय टाळा: रेल्वे स्टेशन किंवा कॅफेमधील मोफत वाय-फाय (Public Wi-Fi) वापरून कधीही बँकिंग व्यवहार करू नका. कारण की, अशा नेटवर्कवर तुमची माहिती चोरीला जाण्याचा धोका जास्त असतो.
• ​५. अधिकृत ॲप्सच वापरा: नेहमी गुगल प्ले स्टोअर किंवा ॲपल ॲप स्टोअरवरूनच ॲप्स डाउनलोड करा. दुसरीकडे, अनोळखी वेबसाइटवरून एपीके (APK) फाईल्स घेऊ नका.

५. सायबर सुरक्षेचे पुढील ५ सुवर्ण नियम: स्वतःला अभेद्य बनवा

​पहिल्या ५ उपायांनंतर, आता आपण अशा काही तांत्रिक सवयींबद्दल जाणून घेऊया, ज्या सायबर गुन्हेगारांचे सर्व प्रयत्न निष्फळ ठरवतील. कारण की, गुन्हेगार नेहमी मानवी स्वभावातील घाई किंवा लोभ यांचा फायदा घेतात.

• ​६. स्क्रीन शेअरिंग ॲप्सपासून सावध राहा: ‘AnyDesk’ किंवा ‘TeamViewer’ सारखी ॲप्स डाऊनलोड करण्यास कोणी सांगत असेल, तर त्वरित सावध व्हा. कारण की, या ॲप्समुळे समोरची व्यक्ती तुमच्या मोबाईलचा पूर्ण ताबा घेऊ शकते. परिणामी, तुमचे पासवर्ड आणि ओटीपी त्यांना थेट दिसू लागतात.
• ​७. बँकेची ‘केवायसी’ (KYC) पडताळणी: बँका कधीही फोनवर किंवा मेसेजद्वारे वैयक्तिक माहिती मागत नाहीत. तथापि, गुन्हेगार घाबरवण्यासाठी “तुमचे खाते बंद होईल” अशा धमक्या देतात. अशा वेळी घाबरून न जाता थेट बँकेत जाऊन चौकशी करा.
• ​८. सिम स्वॅपिंग (SIM Swapping) कडे लक्ष द्या: जर तुमच्या मोबाईलचे सिग्नल अचानक गायब झाले, तर त्वरित टेलिकॉम ऑपरेटरशी संपर्क साधा. कारण की, गुन्हेगार तुमच्या नावावर दुसरे सिम कार्ड काढून तुमचे बँकिंग व्यवहार हॅक करू शकतात.
• ​९. बायोमेट्रिक्स सुरक्षित ठेवा: आधार कार्डचे बायोमेट्रिक्स (ठसे) लॉक करण्याची सुविधा ‘Aadhaar’ च्या अधिकृत पोर्टलवर उपलब्ध आहे. म्हणूनच, त्याचा वापर करा. अखेर, यामुळे तुमच्या अंगठ्याचा ठसा वापरून होणारी फसवणूक थांबवता येते.
• ​१०. नियमित सॉफ्टवेअर अपडेट: तुमच्या मोबाईल आणि लॅपटॉपचे सॉफ्टवेअर नेहमी अपडेट ठेवा. कारण की, अपडेटेड व्हर्जनमध्ये नवीन प्रकारचे व्हायरस रोखण्यासाठी ‘सिक्युरिटी पॅचेस’ दिलेले असतात.

६. फसवणूक झाली तर काय करावे? ‘गोल्डन अवर’ चे महत्त्व

​जर तुमच्या बँक खात्यातून पैसे चोरीला गेले, तर फसवणूक झाल्यापासूनचे पहिले २ तास हे ‘गोल्डन अवर’ (Golden Hour) मानले जातात. कारण की, या काळात तक्रार केल्यास गुन्हेगाराच्या खात्यात गेलेले पैसे परत मिळण्याची शक्यता ९०% असते.

​परिणामी, वेळ वाया न घालवता सर्वात आधी आपल्या बँकेला कळवून खाते आणि कार्ड ब्लॉक करावे. तथापि, केवळ एवढेच करून थांबता येणार नाही. त्याचप्रमाणे, सायबर क्राईमच्या अधिकृत हेल्पलाईनवर कॉल करणे अनिवार्य आहे.

​दुसरीकडे, सायबर पोलीस गुन्हेगाराच्या बँक खात्याचा पाठपुरावा करतात. जर ते पैसे अजून तिथून ट्रान्सफर झाले नसतील, तर ते खाते त्वरित गोठवले (Freeze) जाते. अखेर, यामुळे तुमचे कष्ट कमावलेले पैसे सुरक्षित राहू शकतात.

७. सायबर तक्रार करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया

​भारतात सायबर तक्रार करणे आता अतिशय सोपे झाले आहे. तुम्ही घरबसल्या आपल्या मोबाईलवरून ही प्रक्रिया पूर्ण करू शकता. खालीलप्रमाणे टप्प्याटप्प्याने माहिती फॉलो करा:

​पद्धत १: हेल्पलाईन नंबर १९३० (Helpline Number 1930):

हा केंद्र सरकारचा अधिकृत हेल्पलाईन नंबर आहे. फसवणूक होताच त्वरित या नंबरवर कॉल करा. ऑपरेटरला तुमची प्राथमिक माहिती आणि व्यवहाराचा तपशील द्या. परिणामी, ते तुमची तक्रार सिस्टममध्ये नोंदवून घेतील.

​पद्धत २: नॅशनल सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टल:

तुम्ही www.cybercrime.gov.in या अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन सविस्तर तक्रार करू शकता.

• ​नोंदणी: ‘Report Other Cyber Crime’ वर क्लिक करून तुमची नोंदणी करा.
• ​माहिती भरा: गुन्ह्याचा प्रकार, वेळ आणि ज्या प्लॅटफॉर्मवर फसवणूक झाली त्याची माहिती द्या.
• ​पुरावे जोडा: स्क्रीनशॉट, बँक स्टेटमेंट किंवा व्हॉट्सॲप चॅट्सचे फोटो अपलोड करा.
• ​तक्रार दाखल: सर्व माहिती तपासून ‘Submit’ करा. तुम्हाला एक ‘तक्रार क्रमांक’ (Acknowledgement Number) मिळेल.

नॅशनल सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टलवर तक्रार करण्यासाठी येथे क्लिक करा.

​अखेर, या प्रक्रियेनंतर स्थानिक सायबर पोलीस स्टेशन तुमच्याशी संपर्क साधतील. म्हणूनच, तक्रार करताना कोणतीही खोटी माहिती देऊ नका.

८. तक्रार करताना लागणारी आवश्यक कागदपत्रे आणि पुरावे

​सायबर गुन्हेगारांना पकडण्यासाठी पोलिसांना भक्कम पुराव्यांची गरज असते. कारण की, डिजिटल जगात पुरावे नष्ट करणे सोपे असते. म्हणूनच, खालील कागदपत्रे तुमच्याकडे तयार ठेवा:

• ​बँक स्टेटमेंट: फसवणूक झाल्याचा रेकॉर्ड असलेले मागील ६ महिन्यांचे स्टेटमेंट.
• ​स्क्रीनशॉट्स: गुन्हेगाराने पाठवलेले मेसेज, ईमेल किंवा ज्या लिंकवर तुम्ही क्लिक केले त्याचा फोटो.
• ​मोबाईल नंबर आणि ट्रान्झॅक्शन आयडी: ज्या नंबरवरून फोन आला आणि जो ‘Transaction ID’ जनरेट झाला, त्याची नोंद.
• ​ओळखपत्र: तुमचे आधार कार्ड किंवा पॅन कार्ड.

​तथापि, अनेकदा लोक भीतीपोटी किंवा लाज वाटल्यामुळे पुरावे डिलीट करतात. परिणामी, तपासात अडथळे येतात. म्हणूनच, कोणताही मेसेज किंवा नंबर डिलीट करू नका. अखेर, तांत्रिक पुरावेच गुन्हेगाराला तुरुंगापर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत करतात.

९. बँकांची जबाबदारी आणि आरबीआय (RBI) चे नियम

​जर तुमची कोणतीही चूक नसताना (उदा. तुम्ही ओटीपी शेअर केला नाही आणि तरीही पैसे गेले) फसवणूक झाली, तर रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या नियमांनुसार तुम्ही पूर्ण परताव्यासाठी पात्र असता.

​आरबीआयच्या ‘Zero Liability’ धोरणानुसार, जर तुम्ही ३ दिवसांच्या आत बँकेला कळवले, तर बँक तुमचे नुकसान भरून देण्यास बांधील असते. तथापि, जर तुम्ही स्वतःची माहिती किंवा ओटीपी गुन्हेगाराला दिला असेल, तर परतावा मिळणे कठीण असते.

परिणामी, प्रत्येक ग्राहकाने आपल्या बँकेचा ‘फ्रॉड रिपोर्टिंग’ नंबर सेव्ह करून ठेवावा. कारण की, बँक ही तुमची आर्थिक सुरक्षा देणारी पहिली संस्था आहे. अखेर, जागरूक ग्राहकच बँक आणि कायद्याची मदत वेळेत मिळवू शकतो.

१०. सायबर सुरक्षेसाठी उपयुक्त डिजिटल टूल्स आणि ॲप्स

​केवळ सवयी बदलून चालणार नाही, तर आपल्याला तंत्रज्ञानाचा वापर तंत्रज्ञानानेच रोखण्यासाठी करावा लागेल. कारण की, गुन्हेगार आता ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) चा वापर करून लोकांचे आवाज किंवा चेहरे बदलून (Deepfake) फसवणूक करत आहेत.

• ​ट्रू-कॉलर (Truecaller) चा प्रभावी वापर: अनोळखी नंबरवरून फोन आल्यास तो ‘Spam’ किंवा ‘Fraud’ म्हणून लाल रंगात दिसत असेल, तर तो फोन उचलू नका. परिणामी, तुम्ही सुरुवातीलाच धोका टाळू शकता.
• ​अँटी-व्हायरस आणि फायरवॉल: तुमच्या लॅपटॉप किंवा कॉम्प्युटरमध्ये परवानाप्राप्त (Licensed) अँटी-व्हायरस सॉफ्टवेअर असणे अनिवार्य आहे. तथापि, मोफत मिळणारे ‘क्रॅक’ व्हर्जन वापरू नका. कारण की, अशा सॉफ्टवेअरमध्ये स्वतःचे मालवेअर असू शकतात.
• ​बँक ॲप मधील ‘मॅनेज कार्ड’ सुविधा: आजकाल बहुतांश बँका त्यांच्या ॲपमध्ये कार्ड नियंत्रण देणारी सुविधा देतात. तुम्ही तुमच्या कार्डची ‘इंटरनॅशनल ट्रान्झॅक्शन’ मर्यादा शून्य ठेवू शकता. अखेर, यामुळे परदेशातून होणारे सायबर हल्ले थांबवता येतात.
• ​पासवर्ड मॅनेजर: एकापेक्षा जास्त पासवर्ड लक्षात ठेवणे कठीण असते. म्हणूनच, ‘Google Password Manager’ किंवा ‘LastPass’ सारखी सुरक्षित टूल्स वापरा. यामुळे प्रत्येक खात्यासाठी वेगवेगळा आणि कठीण पासवर्ड ठेवणे सोपे जाते.

११. महिला आणि मुलांसाठी विशेष सायबर सुरक्षा

​सायबर गुन्हेगार अनेकदा महिला आणि मुलांना सॉफ्ट टार्गेट मानतात. कारण की, तांत्रिक माहितीचा अभाव किंवा भीतीमुळे हे गट लवकर जाळ्यात अडकतात.

​महिलांसाठी खबरदारी:

सोशल मीडियावर आपले खासगी फोटो शेअर करताना ‘Friends Only’ किंवा ‘Locked Profile’ या सुविधेचा वापर करा. तथापि, जर कोणी फोटोंचा वापर करून ब्लॅकमेल करत असेल, तर घाबरून पैसे देऊ नका. परिणामी, गुन्हेगाराची हिंमत वाढते. अशा वेळी cybercrime.gov.in वर ‘Report Anonymously’ या पर्यायाचा वापर करून आपली ओळख लपवून तक्रार करा.

​मुलांसाठी सुरक्षा:

मुले गेमिंग किंवा अभ्यासासाठी इंटरनेट वापरतात. म्हणूनच, पालकांनी ‘Parental Control’ सेट करणे गरजेचे आहे. अनोळखी व्यक्तींशी चॅटिंग करणे किंवा वेबकॅम सुरू ठेवणे यामुळे मुले ‘सायबर ग्रुमिंग’ला बळी पडू शकतात. अखेर, मुलांशी संवाद साधून त्यांना इंटरनेटवरील धोक्यांची जाणीव करून देणे ही पालकांची पहिली जबाबदारी आहे.

१२. सायबर विमा (Cyber Insurance): भविष्यातील सुरक्षा कवच

​ज्याप्रमाणे आपण आरोग्य किंवा वाहनाचा विमा उतरवतो, त्याप्रमाणे आता ‘सायबर विमा’ घेण्याची वेळ आली आहे. कारण की, फसवणुकीचे प्रमाण पाहता, आर्थिक नुकसान भरून काढण्यासाठी हा एक उत्तम पर्याय ठरत आहे.

​अनेक विमा कंपन्या आता अतिशय कमी प्रीमियममध्ये सायबर विमा देतात. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

• ​ईमेल हॅकिंग किंवा फिशिंगमुळे झालेले आर्थिक नुकसान.
• ​सोशल मीडिया हॅकिंगनंतर होणारा कायदेशीर खर्च.
• ​सायबर ब्लॅकमेलिंग किंवा डेटा चोरीची भरपाई.

​तथापि, विमा घेण्यापूर्वी त्याचे नियम आणि अटी सविस्तर वाचा. कारण की, जर तुमची स्वतःची निष्काळजी सिद्ध झाली, तर क्लेम मिळणे कठीण होऊ शकते. अखेर, मोठ्या प्रमाणात डिजिटल व्यवहार करणाऱ्या लोकांसाठी हा एक सुरक्षित गुंतवणूक प्रकार आहे.

सायबर फसवणूक आणि तक्रार प्रक्रिया: वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

• ​प्रश्न १: सायबर तक्रार करण्यासाठी पैसे लागतात का? उत्तर: नाही. सरकारी पोर्टल किंवा हेल्पलाईन १९३० वर तक्रार करणे पूर्णपणे मोफत आहे. कोणत्याही खासगी एजन्सीला पैसे देण्यापूर्वी सावध राहा.
• ​प्रश्न २: माझे पैसे किती दिवसात परत मिळतील? उत्तर: जर तुम्ही फसवणूक झाल्यापासून १-२ तासांच्या आत १९३० वर तक्रार केली, तर पैसे परत मिळण्याची शक्यता ९०% असते. तपास प्रक्रियेनुसार याला काही आठवड्यांचा वेळ लागू शकतो.
• ​प्रश्न ३: जर पोलीस तक्रार नोंदवून घेत नसतील तर काय करावे? उत्तर: तुम्ही ऑनलाइन पोर्टलवर तक्रार करून त्याची प्रत जिल्हा पोलीस अधीक्षकांना (SP) देऊ शकता. तसेच, वकिलामार्फत कोर्टातही दाद मागता येते.
• ​प्रश्न ४: लिंकवर क्लिक केले पण ओटीपी सांगितला नाही, तर पैसे जातील का? उत्तर: केवळ लिंकवर क्लिक केल्याने लगेच पैसे जात नाहीत, पण तुमच्या फोनमध्ये एखादे मालवेअर (Virus) डाऊनलोड होऊ शकते. अशा वेळी तातडीने फोन रिसेट करणे किंवा बँक खाते तात्पुरते ब्लॉक करणे सुरक्षित ठरते.
• ​प्रश्न ५: व्हॉट्सॲपवर येणाऱ्या परदेशी नंबरच्या (+९२, +१ इ.) कॉल्सचे काय करावे? उत्तर: असे कॉल्स उचलणे टाळा. व्हॉट्सॲपच्या सेटिंगमध्ये जाऊन ‘Silence Unknown Callers’ हा पर्याय सुरू करा. यामुळे फसवणुकीचे कॉल आपोआप म्यूट होतील.

निष्कर्ष: जागरूक नागरिक, सुरक्षित डिजिटल भारत

​सायबर फसवणूक ही केवळ तांत्रिक समस्या नाही, तर ती एक सामाजिक समस्या बनली आहे. या ३३०० शब्दांच्या सविस्तर ‘प्रीमियम ब्लॉग’ मध्ये आपण पाहिले की, कशा प्रकारे गुन्हेगार नवनवीन सापळे रचत आहेत.

​कारण की, तंत्रज्ञान कितीही प्रगत झाले तरी गुन्हेगार मानवी स्वभावातील घाई आणि लोभाचा फायदा घेतात. परिणामी, ‘सावधगिरी’ आणि ‘ज्ञान’ हेच आपले खरे शस्त्र आहे. १८ व्या शतकातील पियरे डी कुबर्तिन (या संदर्भात नव्हे, पण मॅकॉले यांच्या संहितेने) दिलेला हा कायदेशीर पाया आजही आधुनिक गुन्ह्यांशी लढण्यासाठी आपल्याला बळ देतो.

तथापि, फसवणूक झाली तरी डगमगून जाऊ नका. आपल्याकडे १९३० सारखी प्रबळ हेल्पलाईन आणि कायद्याचे पाठबळ आहे. अखेर, डिजिटल साक्षरता हीच आपली खरी सुरक्षा आहे. Mywebstories.com च्या माध्यमातून आमचा हाच प्रयत्न आहे की, प्रत्येक महाराष्ट्रीयन नागरिक डिजिटल जगात सुरक्षित असावा.

सायबर फसवणूक टाळण्यासाठी १० महत्त्वाचे उपाय; तुमचे पैसे राहतील सुरक्षित! ही वेब स्टोरी पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.

आता तुमची पाळी! तुमची सुरक्षा तुमच्या हातात

​तुम्हाला कधी असा फसवणुकीचा अनुभव आला आहे का? किंवा तुमच्या सुरक्षिततेसाठी तुम्ही कोणता खास उपाय वापरता? तुमचे विचार खालील कमेंट बॉक्समध्ये (Comment Box) नक्की सांगा!

​जर ही माहिती तुम्हाला मोलाची वाटली असेल, तर तुमच्या कौटुंबिक व्हॉट्सॲप ग्रुपवर आणि मित्रांना हा लेख नक्की शेअर करा! कारण तुमची एक छोटीशी कृती कोणाचे तरी कष्टाचे पैसे वाचवू शकते.

सायबर क्राईम तक्रारीसाठी अधिकृत मार्गदर्शक तत्वे वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा.