महात्मा जोतिराव फुले जन आरोग्य योजना: सामान्य माणसाचा आरोग्य कवच

प्रास्ताविक :

​आरोग्य हीच खरी संपत्ती आहे, असे म्हटले जाते. तथापि, आजच्या काळात वैद्यकीय उपचारांचा खर्च इतका वाढला आहे की सामान्य माणसाला तो पेलणे अशक्य होते. गंभीर आजाराच्या वेळी घरातील सर्व बचत संपते आणि कुटुंब कर्जाच्या खाईत लोटले जाते.

​अखेर, महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील नागरिकांना या संकटातून वाचवण्यासाठी एक क्रांतिकारी पाऊल उचलले. या योजनेला ‘महात्मा जोतिराव फुले जन आरोग्य योजना’ असे नाव देण्यात आले. पूर्वी या योजनेचे नाव ‘राजीव गांधी जीवनदायी आरोग्य योजना’ असे होते. परिणामी, आता गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांना मोठ्या शस्त्रक्रियांचा खर्च करण्याची भीती उरली नाही. या लेखात आपण या योजनेच्या ऐतिहासिक निर्णयापासून ते ५ लाखांच्या विमा कवचापर्यंत सर्व माहिती सविस्तर पाहणार आहोत.

१. योजनेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि नाव बदल

​महाराष्ट्र शासनाने २ जुलै २०१२ रोजी ही योजना प्रायोगिक तत्त्वावर राज्याच्या काही जिल्ह्यांमध्ये सुरू केली होती. त्यावेळी या योजनेचे नाव माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांच्या नावाने होते.

​त्यानंतर, १ एप्रिल २०१७ रोजी राज्य सरकारने या योजनेचे नाव बदलून ‘महात्मा जोतिराव फुले जन आरोग्य योजना’ असे केले. हे नाव देण्यामागे समाजातील तळागाळातील लोकांपर्यंत पोहोचण्याचा उद्देश होता. कारण की, महात्मा फुले यांनी सामाजिक समतेसाठी आणि शिक्षणासाठी आयुष्य वेचले होते.

तथापि, सुरुवातीला विम्याची मर्यादा केवळ १.५० लाख रुपये इतकीच होती. पण काळाची गरज ओळखून आणि वाढता वैद्यकीय खर्च लक्षात घेता शासनाने ही मर्यादा वाढवण्याचा निर्णय घेतला. अखेर, आज ही योजना कोट्यवधी महाराष्ट्रातील लोकांसाठी आशेचा किरण ठरली आहे. परिणामी, उपचारांअभावी कोणाचेही प्राण जाऊ नयेत, हे ध्येय साध्य होत आहे.

२. विम्याच्या मर्यादेत ऐतिहासिक वाढ

​२०२३-२४ च्या अर्थसंकल्पात महाराष्ट्र सरकारने या योजनेबाबत एक ऐतिहासिक घोषणा केली. यामुळे राज्यातील आरोग्य व्यवस्थेत मोठे परिवर्तन घडून आले आहे.

५ लाख रुपयांचे विमा कवच

​पूर्वी या योजनेअंतर्गत प्रत्येक कुटुंबाला दीड लाख रुपयांपर्यंतचे उपचार मोफत मिळत होते. तथापि, आता ही मर्यादा वाढवून प्रति कुटुंब ५ लाख रुपये करण्यात आली आहे. यामुळे हृदयविकार, कर्करोग आणि किडनी ट्रान्सप्लांट यांसारख्या मोठ्या शस्त्रक्रिया आता विनामूल्य करणे शक्य झाले आहे.

अमर्याद लाभार्थी संख्या

या योजनेची आणखी एक विशेष बाब म्हणजे ती आता राज्यातील बहुतांश नागरिकांना लागू करण्यात आली आहे. पूर्वी ही योजना केवळ पिवळ्या आणि केशरी रेशन कार्डधारकांसाठीच होती. पण आता त्याची व्याप्ती वाढवून शुभ्र रेशन कार्डधारकांनाही काही अटींवर यात समाविष्ट करण्यात आले आहे. परिणामी, महाराष्ट्र हे आरोग्य विम्याच्या बाबतीत देशातील आघाडीचे राज्य बनले आहे.  Official Website of Mahatma Jyotirao Phule Jan Arogya Yojana

३. योजनेसाठी पात्रता निकष

​कोणत्याही योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी काही निकष पूर्ण करणे आवश्यक असते. MJPJAY योजनेसाठी पात्रता खालीलप्रमाणे आहे.

• ​रेशन कार्ड: ज्या कुटुंबांकडे पिवळे, केशरी (अंत्योदय आणि अन्नपूर्णा) रेशन कार्ड आहे, ते सर्व या योजनेचे लाभार्थी आहेत.
• ​जिल्ह्यांचे वर्गीकरण: महाराष्ट्रातील सर्व ३६ जिल्ह्यांमधील नागरिक यासाठी पात्र आहेत.
• ​शेतकरी कुटुंबांसाठी विशेष तरतूद: राज्यातील १४ आपत्तीग्रस्त जिल्ह्यांतील शेतकरी कुटुंबांना (पांढरे रेशन कार्ड असले तरी) या योजनेचा लाभ दिला जातो.

​अखेर, ज्यांचे वार्षिक उत्पन्न अल्प आहे आणि जे सरकारी कर्मचारी नाहीत, अशा कुटुंबांना प्राधान्याने यात स्थान दिले जाते. कारण की, श्रीमंत वर्गाकडे खाजगी विम्याचे पर्याय उपलब्ध असतात, पण गरिबांना केवळ सरकारी मदतीचाच आधार असतो.

४. समाविष्ट आजार आणि उपचार

​या योजनेअंतर्गत समाविष्ट असलेल्या आजारांची यादी खूप मोठी आहे. सुरुवातीला यात मोजकेच आजार होते, पण आता त्यांची संख्या वाढवण्यात आली आहे.

शस्त्रक्रियांची संख्या

​सध्या या योजनेमध्ये ९९६ पेक्षा जास्त उपचार आणि शस्त्रक्रियांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये जनरल सर्जरी, ऑर्थोपेडिक, स्त्रीरोग, लहान मुलांचे आजार आणि इतर अनेक बाबींचा समावेश होतो. परिणामी, रुग्णाला उपचारांसाठी एका रुग्णालयातून दुसऱ्या रुग्णालयात वणवण फिरावे लागत नाही.

गंभीर आजारांवर मोफत उपचार

हृदयविकाराच्या शस्त्रक्रिया (Angioplasty, Bypass), कर्करोगाचे उपचार (Chemotherapy, Radiation) आणि मेंदूच्या शस्त्रक्रिया यांसारख्या खर्चाच्या उपचारांचा यात समावेश आहे. तथापि, यात काही किरकोळ आजारांचा समावेश नाही, ज्यावर स्थानिक दवाखान्यात उपचार होऊ शकतात. कारण की, या योजनेचा मुख्य भर हा मोठ्या शस्त्रक्रियांच्या आर्थिक भारापासून वाचवण्यावर आहे.

५. लाभ घेण्याची प्रक्रिया: रुग्णालयात काय करावे?

​अनेकदा माहितीअभावी रुग्ण या योजनेचा लाभ घेऊ शकत नाहीत. ही प्रक्रिया समजून घेतल्यास उपचारांना उशीर होणार नाही.

आरोग्य मित्र यांची भूमिका

​योजनेशी नोंदणीकृत असलेल्या प्रत्येक रुग्णालयात एक ‘आरोग्य मित्र’ नियुक्त केलेला असतो. रुग्णाने रुग्णालयात गेल्यावर सर्वात आधी या आरोग्य मित्राला भेटावे. आरोग्य मित्र रुग्णाचे रेशन कार्ड आणि आधार कार्ड तपासून त्याची ऑनलाईन नोंदणी करतो.

कॅशलेस सुविधा

ही योजना पूर्णपणे ‘कॅशलेस’ आहे. म्हणजेच रुग्णाला उपचारांसाठी एक रुपयाही खर्च करण्याची गरज नाही. औषधे, तपासण्या आणि शस्त्रक्रियेचा खर्च थेट सरकारकडून रुग्णालयाला दिला जातो. अखेर, डिस्चार्ज मिळाल्यानंतर १० दिवसांपर्यंतची औषधे देखील मोफत दिली जातात. परिणामी, रुग्णाच्या नातेवाईकांवर पैशांची जुळवाजुळव करण्याचे टेन्शन राहत नाही.

६. आवश्यक कागदपत्रे: योजनेचा लाभ घेण्यासाठी काय हवे?

​योजनेचा लाभ घेण्यासाठी कागदपत्रांची पूर्तता असणे अत्यंत आवश्यक आहे. जर तुमच्याकडे योग्य कागदपत्रे नसतील, तर तातडीच्या वेळी अडचण येऊ शकते.

• ​रेशन कार्ड: पिवळे किंवा केशरी रेशन कार्ड (सध्याचे वैध रेशन कार्ड).
• ​ओळखपत्र: आधार कार्ड, मतदार ओळखपत्र, ड्रायव्हिंग लायसन्स किंवा पॅन कार्ड यांपैकी कोणतेही एक फोटो ओळखपत्र.
• ​तहसीलदार दाखला: जर तुमच्याकडे रेशन कार्ड नसेल, तर उत्पन्नाचा अधिकृत दाखला आवश्यक ठरतो.
• ​फोटो: रुग्णाचे अलीकडील काही फोटो देखील नोंदणीसाठी लागतात.

​अखेर, सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे तुमचे आधार कार्ड रेशन कार्डशी लिंक असणे गरजेचे आहे. कारण की, यामुळे रुग्णाची ओळख पटवणे आणि फसवणूक टाळणे शासनाला सोपे जाते. परिणामी, कागदपत्रांची तयारी आधीच करून ठेवणे केव्हाही हिताचे ठरते.

७. आयुष्मान भारत आणि MJPJAY यांचा संगम

​केंद्र सरकारची ‘आयुष्मान भारत – प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजना’ (PM-JAY) आणि महाराष्ट्र सरकारची ‘MJPJAY’ या दोन्ही योजना आता एकत्र करण्यात आल्या आहेत.

एकात्मिक आरोग्य विमा

​या दोन्ही योजना एकत्र केल्यामुळे राज्यातील लाभार्थ्यांची संख्या प्रचंड वाढली आहे. आता एकाच आरोग्य कार्डावर केंद्राचा आणि राज्याचा अशा दोन्ही योजनांचा लाभ मिळतो. तथापि, यामुळे गोंधळ कमी झाला असून रुग्णाला अधिक व्यापक आरोग्य सुविधा प्राप्त झाल्या आहेत.

समान ओळखपत्र

पूर्वी या दोन्ही योजनांची वेगवेगळी कार्डे होती. पण आता सरकारने ‘आयुष्मान कार्ड’ हेच मुख्य ओळखपत्र म्हणून घोषित केले आहे. परिणामी, ज्यांच्याकडे हे कार्ड आहे, त्यांना महाराष्ट्रात कुठेही ५ लाख रुपयांपर्यंत उपचार मिळतात. कारण की, यामुळे संपूर्ण भारतात एकसमान आरोग्य सुरक्षा निर्माण झाली आहे.

८. नोंदणीकृत रुग्णालयांची यादी कशी तपासावी?

​या योजनेचा लाभ केवळ त्याच रुग्णालयांत मिळतो जी शासनाच्या ‘पॅनल’वर आहेत. यात सरकारी आणि काही निवडक खाजगी रुग्णालयांचा समावेश असतो.

अधिकृत वेबसाईटचा वापर

​तुम्ही jeevandayee.gov.in या वेबसाईटवर जाऊन ‘Network Hospitals’ या पर्यायावर क्लिक करून जिल्ह्यानुसार रुग्णालयांची यादी पाहू शकता. तिथे तुम्हाला रुग्णालयाचे नाव, पत्ता आणि उपलब्ध असलेल्या शस्त्रक्रियांची माहिती मिळेल.

मोबाईल ॲपद्वारे शोध

शासनाने यासाठी मोबाईल ॲप सुद्धा उपलब्ध करून दिले आहे. त्यामध्ये तुमच्या जवळच्या लोकेशननुसार कोणती रुग्णालये या योजनेशी जोडलेली आहेत, हे समजते. अखेर, मोठ्या शहरांमध्ये जवळपास सर्वच मोठी मल्टी-स्पेशालिटी रुग्णालये आता या योजनेचा भाग आहेत. परिणामी, रुग्णाला दर्जेदार उपचार मिळणे सुलभ झाले आहे.

९. डायलिसिस आणि मूत्रपिंड प्रत्यारोपण सुविधा

किडनीचे आजार आजकाल वेगाने वाढत आहेत आणि त्यांचा उपचार सामान्य माणसाला न परवडणारा असतो. MJPJAY मध्ये यावर विशेष भर देण्यात आला आहे.

मोफत डायलिसिस

​ज्या रुग्णांना कायमस्वरूपी डायलिसिसची गरज असते, अशांसाठी ही योजना म्हणजे जीवनदान आहे. नोंदणीकृत केंद्रांवर रुग्ण पूर्णपणे मोफत डायलिसिस करू शकतात. यामुळे प्रत्येक महिन्याला होणारा हजारो रुपयांचा खर्च वाचतो.

किडनी ट्रान्सप्लांट

​मूत्रपिंड प्रत्यारोपण (Kidney Transplant) ही एक अत्यंत खर्चिक शस्त्रक्रिया आहे. या योजनेअंतर्गत या शस्त्रक्रियेसाठी विशेष आर्थिक तरतूद करण्यात आली आहे. तथापि, यासाठी आवश्यक असलेल्या कागदपत्रांची आणि परवानग्यांची प्रक्रिया आरोग्य मित्राच्या मदतीने पूर्ण करावी लागते. कारण की, अशा मोठ्या शस्त्रक्रियांच्या बाबतीत शासन विशेष खबरदारी घेते.

१०. ‘आरोग्य मित्र’: रुग्णांचा खरा मार्गदर्शक

​रुग्णालयात गेल्यावर सामान्य माणसाला कागदपत्रांची आणि नियमांची फारशी माहिती नसते. अशा वेळी ‘आरोग्य मित्र’ अत्यंत मोलाची भूमिका बजावतात.

​रुग्णालयाच्या प्रवेशद्वारावर किंवा काउंटरवर आरोग्य मित्राचे केबिन असते. ते रुग्णाची पात्रता तपासतात आणि त्याला लागणाऱ्या प्री-ऑथोरायझेशन (Pre-authorization) साठी मदत करतात. त्याचप्रमाणे, शस्त्रक्रियेनंतर लागणाऱ्या डिस्चार्ज प्रक्रियेतही ते सहाय्य करतात.

​अखेर, जर एखाद्या रुग्णालयातील कर्मचाऱ्याने पैशांची मागणी केली, तर रुग्ण थेट आरोग्य मित्राकडे तक्रार करू शकतो. कारण की, आरोग्य मित्र हे शासन आणि रुग्णालय यांच्यातील दुवा म्हणून काम करतात. परिणामी, रुग्णाचा छळ होण्याचे प्रमाण यामुळे कमी झाले आहे.

११. योजनेतील तांत्रिक प्रक्रिया: प्री-ऑथोरायझेशन म्हणजे काय?

​जेव्हा रुग्ण शस्त्रक्रियेसाठी दाखल होतो, तेव्हा रुग्णालय शासनाकडे खर्चाची पूर्वपरवानगी मागते. यालाच ‘प्री-ऑथोरायझेशन’ म्हणतात.

​ही सर्व प्रक्रिया ऑनलाईन पार पडते. डॉक्टर रुग्णाचे रिपोर्ट्स आणि आजाराची माहिती पोर्टलवर अपलोड करतात. त्यानंतर, शासनाचे वैद्यकीय अधिकारी त्या माहितीची पडताळणी करतात. साधारणतः १२ ते २४ तासांत ही परवानगी मिळते.

तथापि, आपत्कालीन स्थितीत (Emergency) ही परवानगी मिळण्यापूर्वीच उपचार सुरू करण्याची मुभा असते. कारण की, तांत्रिक कारणांमुळे कोणाचेही प्राण धोक्यात येऊ नयेत, अशी शासनाची नियमावली आहे. अखेर, एकदा का परवानगी मिळाली की, उपचारांचा सर्व मार्ग मोकळा होतो.  Link Suggestion: Official MJPJAY Helpline and Grievance Portal

१२. योजनेतील अलीकडील महत्त्वाचे बदल आणि अपडेट्स

​काळाच्या गरजेनुसार आणि वाढत्या वैद्यकीय गरजांनुसार महाराष्ट्र शासनाने या योजनेत काही क्रांतिकारी बदल केले आहेत.

शुभ्र रेशन कार्डधारकांचा समावेश

​सुरुवातीला ही योजना केवळ गरिबांसाठी होती, परंतु आता ती सर्वसमावेशक झाली आहे. शुभ्र (पांढरे) रेशन कार्ड असलेल्या नागरिकांनाही आता ५ लाख रुपयांचे संरक्षण मिळते. तथापि, यासाठी उत्पन्नाचे काही ठराविक निकष लावले जाऊ शकतात. परिणामी, मध्यमवर्गीय कुटुंबांना सुद्धा गंभीर आजाराच्या वेळी मोठा दिलासा मिळाला आहे.

आजारांच्या संख्येत वाढ

आधी या योजनेत मोजकेच आजार होते, पण आता त्यात ११०० पेक्षा जास्त उपचार पद्धतींचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये लहान मुलांच्या शस्त्रक्रिया आणि दुर्धर आजारांचा समावेश आहे. अखेर, यामुळे रुग्णाला एकाच छताखाली सर्व प्रकारचे उपचार मिळणे शक्य झाले आहे.

१३. तक्रार निवारण यंत्रणा: तुमची फसवणूक झाल्यास काय करावे?

​अनेकदा काही रुग्णालये मोफत उपचार देण्यास नकार देतात किंवा औषधांसाठी वेगळे पैसे मागतात. अशा वेळी घाबरून न जाता कायदेशीर मार्गाचा अवलंब करावा.

टोल-फ्री हेल्पलाईन क्रमांक

​शासनाने यासाठी १५५३८८ किंवा १८००२३३२२४४ हे चोवीस तास उपलब्ध असणारे हेल्पलाईन क्रमांक दिले आहेत. तुम्ही यावर फोन करून आपली तक्रार नोंदवू शकता. परिणामी, संबंधित रुग्णालयावर त्वरित कारवाई केली जाते. त्याचप्रमाणे, तुम्ही जिल्हा शल्यचिकित्सक (Civil Surgeon) यांच्याकडेही लेखी तक्रार करू शकता.

रुग्णालय पॅनेलवरून काढून टाकणे

​जर एखादे रुग्णालय वारंवार नियम मोडत असेल, तर सरकार त्या रुग्णालयाची नोंदणी कायमची रद्द करू शकते. कारण की, ही योजना पारदर्शकपणे राबवणे ही शासनाची आणि रुग्णालयाची नैतिक जबाबदारी आहे. अखेर, जागरूक नागरिक म्हणून आपण आपल्या हक्कांची माहिती ठेवणे गरजेचे आहे.

१४. योजनेचा सामाजिक आणि आर्थिक परिणाम

​या योजनेमुळे महाराष्ट्रातील ग्रामीण आणि शहरी भागातील लोकांच्या जगण्यावर मोठा सकारात्मक परिणाम झाला आहे.

कर्जबाजारीपणापासून सुटका

​पूर्वी उपचारांसाठी जमिनी विकण्याची किंवा दागिने गहाण ठेवण्याची वेळ येत असे. तथापि, ५ लाखांच्या विमा कवचामुळे आता कुटुंबांची आर्थिक सुरक्षा वाढली आहे. परिणामी, गरिबीचे चक्र खंडित होण्यास मदत होत आहे. कारण की, आजारपणामुळे होणारा आर्थिक फटका हा विकासातील मोठा अडथळा असतो.

आरोग्य साक्षरतेत वाढ

​या योजनेमुळे लोक आता वेळेवर उपचार घेण्यासाठी दवाखान्यात जाऊ लागले आहेत. पैशांच्या अभावी आजार अंगावर काढण्याची वृत्ती कमी झाली आहे. अखेर, यामुळे राज्याचा सरासरी मृत्यू दर कमी होण्यास आणि सरासरी आयुष्य वाढण्यास मदत झाली आहे. दुसरीकडे, खाजगी रुग्णालयांमध्ये सुद्धा गरीबांना दर्जेदार उपचार मिळू लागले आहेत.

१५. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

​वाचकांच्या मनात या योजनेबद्दल असणाऱ्या काही शंका आणि त्यांची उत्तरे खालीलप्रमाणे आहेत:

• ​प्रश्न १: ही योजना केवळ सरकारी रुग्णालयांतच लागू आहे का? उत्तर: नाही. ही योजना नोंदणीकृत असलेल्या सर्व सरकारी आणि खाजगी अशा दोन्ही प्रकारच्या रुग्णालयांत लागू आहे.
• ​प्रश्न २: जुन्या आजारांसाठी (Pre-existing diseases) लाभ मिळतो का? उत्तर: हो. या योजनेचे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये पहिल्या दिवसापासून जुन्या आजारांवर सुद्धा उपचार मिळतात.
• ​प्रश्न ३: जर रेशन कार्डावर नाव नसेल तर काय करावे? उत्तर: रुग्णाचे नाव रेशन कार्डावर असणे अनिवार्य आहे. जर नसेल, तर आधी ते नाव नोंदवून घ्यावे लागते.
• ​प्रश्न ४: अपघाती परिस्थितीत काय करावे? उत्तर: अपघाताच्या वेळी रुग्ण जवळच्या नोंदणीकृत रुग्णालयात दाखल होऊ शकतो. तिथे आरोग्य मित्र आपत्कालीन मंजुरी मिळवण्यासाठी मदत करतात.

१६. आयुष्मान कार्ड आणि सुवर्ण कार्ड यातील फरक

​अनेकांना वाटते की ही दोन वेगळी कार्डे आहेत, परंतु आता त्यांचे एकत्रीकरण झाले आहे.

​सध्या शासन ‘आयुष्मान भारत – महात्मा जोतिराव फुले जन आरोग्य योजना’ असे संयुक्त कार्ड वाटप करत आहे. हे कार्ड म्हणजेच तुमच्या आरोग्याचे ‘सुवर्ण कार्ड’ आहे. या कार्डावर १० अंकी ‘पीएम-जेएवाय’ आयडी असतो. परिणामी, हे कार्ड असल्यास तुम्हाला महाराष्ट्राबाहेरील निवडक रुग्णालयांत सुद्धा केंद्राच्या योजनेतून लाभ मिळू शकतो. अखेर, एकाच कार्डावर दुहेरी फायदा मिळणे हे या योजनेचे सर्वात मोठे यश आहे.

१७. भविष्यातील वाटचाल: डिजिटल हेल्थ मिशन

​महाराष्ट्र शासन आता या योजनेला पूर्णपणे डिजिटल करण्याच्या तयारीत आहे. यामुळे रुग्णाचे सर्व रिपोर्ट्स ऑनलाईन जतन केले जातील.

येणाऱ्या काळात रुग्णाला कागदी फाईल्स घेऊन फिरण्याची गरज उरणार नाही. त्याचा सर्व ‘मेडिकल हिस्ट्री’ आधार कार्डशी लिंक असेल. परिणामी, डॉक्टरांना उपचार करणे अधिक सोपे होईल. त्याचप्रमाणे, यामुळे औषधांचा काळाबाजार आणि बनावट बिले रोखण्यास मदत होईल. अखेर, तंत्रज्ञानाचा वापर करून आरोग्य सेवा अधिक लोकाभिमुख करण्याचे शासनाचे ध्येय आहे.

१८. निष्कर्ष: निरोगी महाराष्ट्राची संकल्पना

​महात्मा जोतिराव फुले जन आरोग्य योजना ही महाराष्ट्रातील गोरगरीब जनतेसाठी खऱ्या अर्थाने एक ‘वरदान’ ठरली आहे. ५ लाख रुपयांपर्यंतचे मोफत उपचार ही केवळ घोषणा नसून ती प्रत्यक्षात लाखो लोकांचे प्राण वाचवत आहे.

​ही योजना सामाजिक न्यायाचे एक उत्तम उदाहरण आहे. जिथे गरीब आणि श्रीमंत असा भेदभाव न करता सर्वांना उत्तम आरोग्य सेवा दिली जाते. तथापि, नागरिकांनी सुद्धा या योजनेचे नियम आणि आपले हक्क समजून घेतले पाहिजेत. “एकही रुग्ण पैशांअभावी उपचाराविना राहणार नाही” हीच या योजनेची खरी फलश्रुती आहे. अखेर, सुदृढ नागरिकच प्रगत राज्याची निर्मिती करू शकतात.

तुम्हाला तुमचा अनुभव सांगायचा आहे का?

​वाचकहो, महात्मा जोतिराव फुले जन आरोग्य योजनेचा तुम्हाला किंवा तुमच्या परिचयातील कोणाला लाभ झाला आहे का? किंवा ही योजना घेताना तुम्हाला कोणत्या अडचणी आल्या? तुमचे अनुभव आणि प्रश्न खालील कमेंट बॉक्स मध्ये नक्की लिहा.

​तुमच्या एका शेअरमुळे एखाद्या गरजू व्यक्तीचे प्राण वाचू शकतात. म्हणून, हा सविस्तर लेख आपल्या व्हॉट्सॲप ग्रुपवर आणि फेसबुकवर नक्की शेअर करा!

अशाच उपयुक्त सरकारी योजनांच्या सविस्तर माहितीसाठी Mywebstories.com ला नियमित भेट द्या.