मकर संक्रांत: चैतन्याचा आणि स्नेहाचा सण

प्रास्ताविक :

​भारतीय सण-उत्सवांमध्ये मकर संक्रांतीचे स्थान अत्यंत वेगळे आणि महत्त्वाचे आहे. हा सण सौर कालगणनेवर आधारित असल्याने दरवर्षी साधारणतः १४ किंवा १५ जानेवारीलाच येतो.

​अखेर, कडाक्याच्या थंडीनंतर सूर्याचे उत्तरायण सुरू होणे हा निसर्गातील मोठा बदल आहे. म्हणून, या दिवसाला हिंदू धर्मात विशेष पावित्र्य प्राप्त झाले आहे. संक्रांतीच्या दिवशी आपण “तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला” असे म्हणून नात्यांमधील ओलावा टिकवण्याचा प्रयत्न करतो. परिणामी, हा सण केवळ धार्मिक न राहता सामाजिक समतेचा संदेश देणारा ठरतो. या लेखात आपण मकर संक्रांतीचा संपूर्ण प्रवास सविस्तर पाहणार आहोत.

१. मकर संक्रांत म्हणजे काय?

​मकर संक्रांत हा शब्द दोन शब्दांपासून बनला आहे. यामध्ये ‘मकर’ म्हणजे राशी आणि ‘संक्रांत’ म्हणजे संक्रमण किंवा प्रवेश करणे होय.

सूर्याचे संक्रमण

​जेव्हा सूर्य धनू राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतो, तेव्हा त्याला ‘मकर संक्रांत’ असे म्हणतात. खगोलशास्त्रीयदृष्ट्या, या दिवसापासून सूर्याची गती उत्तरेकडे सरकते. म्हणूनच, या काळाला ‘उत्तरायण’ असेही म्हटले जाते.

दिवसाची लांबी

या दिवसापासून दिवस मोठा आणि रात्र लहान होत जाते. तथापि, थंडीचा कडाका कमी व्हायला सुरुवात होते. कारण की, सूर्याची किरणे पृथ्वीवर अधिक प्रखरतेने पडू लागतात. परिणामी, हा काळ पिकांच्या वाढीसाठी आणि आरोग्यासाठी अत्यंत पोषक मानला जातो.

२. ऐतिहासिक आणि पौराणिक संदर्भ

​मकर संक्रांतीच्या मागे अनेक प्राचीन कथा आणि पौराणिक संदर्भ जोडलेले आहेत. या कथांमुळे या सणाचे महत्त्व अधिक वाढते.

देवी संक्रांतीची कथा

​पौराणिक कथेनुसार, संक्रांत ही एक देवी मानली जाते. तिने संकरासुर नावाच्या राक्षसाचा वध केला होता. म्हणून, लोक तिला पूज्य मानतात. संक्रांत दरवर्षी वेगवेगळ्या वाहनावर बसून येते, अशी जनभावना आहे.

भीष्म पितामह आणि उत्तरायण

महाभारतातही मकर संक्रांतीचा विशेष उल्लेख आढळतो. भीष्म पितामह यांनी आपली देह ठेवण्यासाठी उत्तरायणाची वाट पाहिली होती. कारण की, असे मानले जाते की उत्तरायणात मृत्यू आल्यास मोक्ष मिळतो. दुसरीकडे, या दिवशी भगवान सूर्य स्वतः आपल्या मुलाला म्हणजेच शनीला भेटायला त्याच्या घरी जातात.

३. तिळगूळ आणि त्यामागचे विज्ञान

​संक्रांतीला तिळगूळ वाटण्याची परंपरा केवळ चवीसाठी नाही, तर त्यामागे सखोल वैज्ञानिक कारण दडलेले आहे.

• ​उष्णता टिकवणे: जानेवारी महिन्यात प्रचंड थंडी असते. तीळ आणि गूळ हे दोन्ही पदार्थ उष्ण प्रकृतीचे आहेत. परिणामी, त्यांचे सेवन केल्याने शरीरातील उष्णता टिकून राहण्यास मदत होते.
• ​स्निग्धता वाढवणे: थंडीमुळे त्वचा कोरडी पडते. तीळामध्ये मुबलक तेल असते, जे त्वचेला स्निग्धता प्रदान करते.
• ​स्नेहाचे प्रतीक: तिळामध्ये गुळाचा गोडवा मिसळला की तो एकजीव होतो. त्याचप्रमाणे, आपणही जुन्या कटू आठवणी विसरून गोड बोलावे, हा सामाजिक संदेश यातून मिळतो.

​इतकेच नाही तर, तीळ हे लहान कणाचे प्रतीक आहे. ते एकत्र आल्याशिवाय लाडू बनू शकत नाही. कारण की, संघटन शक्तीचे महत्त्व आपल्याला यातून शिकायला मिळते.

४. महाराष्ट्रातील परंपरा: सुगडाची पूजा

​महाराष्ट्रामध्ये मकर संक्रांत हा सण तीन दिवस साजरा केला जातो. यामध्ये भोगी, संक्रांत आणि किंक्रांत असे तीन महत्त्वाचे दिवस असतात.

भोगी: निसर्गाप्रती कृतज्ञता

​संक्रांतीच्या आदल्या दिवसाला ‘भोगी’ म्हणतात. या दिवशी शेतातून आलेल्या नवीन भाज्यांची (घेवडा, वांगी, गाजर, हरभरा) मिश्र भाजी केली जाते. बाजरीच्या भाकरीला तीळ लावून ती भाजीसोबत खाल्ली जाते.

सुगड पूजन आणि वाण

संक्रांतीच्या दिवशी सुवासिनी मातीची छोटी मडकी (सुगड) पुजतात. त्यामध्ये नवीन धान्य, बोरं, ऊस आणि हरभरे भरले जातात. हे सुगड एकमेकींना वाण म्हणून दिले जातात. अखेर, सुवासिनी या दिवशी काळी साडी नेसतात. कारण की, काळा रंग उष्णता शोषून घेतो, असे मानले जाते.

५. पतंग उडवण्याचे शास्त्र आणि आनंद

​मकर संक्रांत आणि पतंग यांचे अतूट नाते आहे. विशेषतः गुजरात आणि महाराष्ट्रात पतंगबाजीचा मोठा उत्साह असतो.

पतंग उडवणे हे केवळ मनोरंजनाचे साधन नाही. सूर्याच्या कोवळ्या उन्हात बराच वेळ उभे राहिल्याने शरीराला ‘व्हिटॅमिन डी’ मिळते. थंडीत होणाऱ्या त्वचेच्या आजारांपासून यामुळे संरक्षण मिळते. तथापि, सध्याच्या काळात नायलॉन मांजाचा वापर पक्ष्यांसाठी घातक ठरत आहे.

म्हणूनच, आपण पर्यावरणपूरक दोरा वापरून हा सण साजरा केला पाहिजे. कारण की, आपला आनंद कोणाच्या जीवावर बेतू नये, ही आपली जबाबदारी आहे. परिणामी, सध्या अनेक ठिकाणी पतंगोत्सवाचे आयोजन करून सामाजिक संदेश दिले जातात.

६. भारतातील विविध प्रांतांतील मकर संक्रांत

​हा सण संपूर्ण भारतात वेगवेगळ्या नावांनी आणि पद्धतींनी साजरा केला जातो. हे भारतीय संस्कृतीच्या विविधतेचे दर्शन घडवते.

• ​पंजाबमध्ये लोहरी: पंजाबमध्ये हा सण ‘लोहरी’ म्हणून साजरा होतो. तिथे रात्री शेकोटी पेटवून त्यामध्ये नवीन धान्य अर्पण केले जाते.
• ​तामिळनाडूमध्ये पोंगल: दक्षिण भारतात याला ‘पोंगल’ म्हणतात. तिथे तांदूळ आणि गुळाचा गोड पदार्थ (पोंगल) बनवून देवाला नैवेद्य दाखवला जातो.
• ​गुजरातमध्ये उत्तरायण: गुजरातमध्ये या सणाला ‘उत्तरायण’ म्हणतात. तिथे पतंगबाजीचा जागतिक स्तरावरील उत्सव साजरा होतो.
• ​आसाममध्ये बिहू: आसाममध्ये याला ‘भोगाली बिहू’ म्हणतात. तिथे मेजवानी आणि सामुदायिक खेळांचे आयोजन केले जाते.

दुसरीकडे, उत्तर प्रदेशात या दिवशी गंगास्नानाचे प्रचंड महत्त्व आहे. प्रयागराज येथे कुंभमेळ्याचे आयोजन संक्रांतीपासूनच सुरू होते. कारण की, या दिवशी पवित्र नद्यांमध्ये स्नान केल्याने पापांचा नाश होतो, अशी श्रद्धा आहे.

७. संक्रांतीचे वाण आणि त्याचे सामाजिक महत्त्व

​संक्रांतीच्या काळात ‘वाण’ लुटणे किंवा देणे ही एक महत्त्वाची सामाजिक परंपरा आहे. सुवासिनी स्त्रिया एकमेकींना उपयुक्त वस्तू भेट म्हणून देतात.

वाण देण्यामागची भावना

​वाण देणे म्हणजे आपल्याकडील सौभाग्याचा आणि संपत्तीचा अंश दुसऱ्याला देणे होय. पूर्वीच्या काळी मातीची भांडी, धान्य किंवा सौभाग्य लेणी वाण म्हणून दिली जात असत. तथापि, आताच्या काळात स्टीलची भांडी किंवा गृहोपयोगी वस्तू देण्याची पद्धत रूढ झाली आहे. परिणामी, यामुळे महिलांमधील सामाजिक संबंध अधिक दृढ होतात.

निसर्गाशी नाते

​वाण म्हणून दिल्या जाणाऱ्या वस्तूंमध्ये बोरं, ऊस, हरभरे आणि गव्हाच्या ओब्या यांचा समावेश असतो. हे सर्व घटक निसर्गाकडून मिळालेले नवीन पीक असतात. म्हणूनच, संक्रांतीचे वाण म्हणजे निसर्गाप्रती व्यक्त केलेली कृतज्ञता आहे. कारण की, शेतातून आलेले पहिले धन आपण समाजाला अर्पण करतो.

८. हळदी-कुंकू समारंभ: महिलांचा विशेष उत्सव

​मकर संक्रांतीपासून ते रथसप्तमीपर्यंत महाराष्ट्रात हळदी-कुंकवाचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. हा काळ महिलांसाठी आनंदाचा आणि उत्साहाचा असतो.

एकत्र येण्याची संधी

​दैनंदिन कामातून थोडा वेळ काढून महिला एकमेकींच्या घरी जातात. तिथे हळदी-कुंकू लावून अत्तर लावले जाते. त्याचप्रमाणे, तिळगूळ देऊन गोड बोलण्याची विनंती केली जाते. यामुळे शेजारपाजारच्या लोकांशी सलोखा वाढतो. अखेर, हा सण स्त्रियांच्या एकात्मतेचे प्रतीक बनला आहे.

काळी साडी आणि त्यामागचा तर्क

संक्रांतीला काळी साडी नेसण्याची विशेष प्रथा आहे. शास्त्रीय दृष्टिकोनातून पाहिले तर काळा रंग उष्णता शोषून घेतो. जानेवारी महिन्यात कडाक्याची थंडी असल्याने शरीराला उष्णतेची गरज असते. म्हणून, परंपरेने काळ्या वस्त्राला या दिवशी प्राधान्य दिले आहे. दुसरीकडे, काळा रंग हा अशुभ मानला जातो, पण संक्रांतीला तो अत्यंत शुभ मानला जातो.

९. संक्रांतीचे पारंपारिक आणि पौष्टिक पदार्थ

​भारतीय सण हे नेहमीच ऋतुमानानुसार आहारावर आधारित असतात. संक्रांतीला बनवले जाणारे पदार्थ आरोग्यासाठी अत्यंत पोषक असतात.

बाजरीची भाकरी आणि लोणी

​थंडीच्या दिवसात बाजरी खाणे शरीरासाठी हितावह असते. बाजरीच्या भाकरीला वरून तीळ लावले जातात, ज्यामुळे तिला एक विशिष्ट चव आणि गुणधर्म प्राप्त होतात. त्यासोबत लोणी किंवा शेंगदाण्याची चटणी खाल्ली जाते. परिणामी, शरीराला आवश्यक असलेली ऊर्जा आणि स्निग्धता मिळते.

गुळाची पोळी आणि खिचडी

अनेक घरांमध्ये संक्रांतीला गुळाची पोळी (तिळगूळ पोळी) बनवली जाते. यामध्ये तीळ, गूळ आणि दाण्याचा कूट वापरला जातो. त्याचप्रमाणे, मुगाच्या डाळीची आणि तांदळाची खिचडी करण्याचाही प्रघात आहे. कारण की, पचायला हलका आणि पौष्टिक असा हा आहार हिवाळ्यात उत्तम मानला जातो.

१०. खगोलशास्त्र आणि मकर संक्रांत

​हा सण पूर्णपणे सूर्याच्या स्थितीवर आधारित आहे. पृथ्वीच्या परिभ्रमणामुळे सूर्याचे भासमान भ्रमण दक्षिणेकडून उत्तरेकडे सुरू होते.

उत्तरायणाची सुरुवात

​खगोलशास्त्रीय गणनानुसार, सूर्य मकर वृत्तावरून उत्तर ध्रुवाकडे वळतो. यालाच आपण ‘उत्तरायण’ म्हणतो. या काळात सूर्याची प्रखरता वाढत जाते. म्हणूनच, आपल्या पूर्वजांनी या नैसर्गिक बदलाला सणाचे स्वरूप दिले. परिणामी, हा सण वैज्ञानिक प्रगतीची आणि निरीक्षणाची साक्ष देतो.

कालगणनेचा आधार

बहुतेक हिंदू सण हे चंद्राच्या कलेवर आधारित असतात. तथापि, मकर संक्रांत हा सूर्याच्या स्थितीवर आधारित असल्याने त्याची तारीख इंग्रजी कॅलेंडरनुसार निश्चित असते. कारण की, सौर वर्षाची लांबी ३६५ दिवस असते. यामुळेच हा सण दरवर्षी १४ किंवा १५ जानेवारीलाच येतो.

११. पर्यावरणाचे रक्षण आणि संक्रांत

​सण साजरा करताना पर्यावरणाचे भान राखणे आजच्या काळाची गरज बनली आहे. संक्रांतीच्या काळात विशेषतः पक्ष्यांच्या सुरक्षेचा प्रश्न निर्माण होतो.

नायलॉन मांजा टाळा

​पतंग उडवताना वापरला जाणारा नायलॉन किंवा चायनीज मांजा हा पर्यावरणासाठी घातक आहे. यामुळे अनेक पक्ष्यांचे पंख कापले जातात किंवा त्यांचा मृत्यू होतो. अखेर, आपण साध्या सुती धाग्याचा वापर केला पाहिजे. कारण की, आपला आनंद कोणाच्या जीवावर बेतू नये, हीच खरी संस्कृती आहे.

प्लॅस्टिकचा वापर कमी करणे

हळदी-कुंकवाच्या वाणामध्ये अनेकदा प्लॅस्टिकच्या वस्तू दिल्या जातात. त्याऐवजी कापडी पिशव्या, मातीची भांडी किंवा सेंद्रिय वस्तू देण्यावर भर दिला पाहिजे. यामुळे सणाचा आनंद द्विगुणित होईल आणि निसर्गाचे रक्षण सुद्धा होईल.

१२. अध्यात्मिक दृष्टीकोन: अंतर्मनाचे संक्रमण

​संक्रांत म्हणजे केवळ सूर्याचे एका राशीतून दुसऱ्या राशीत जाणे नव्हे, तर ते मानवी मनाच्या प्रगतीचे प्रतीक आहे.

​ज्याप्रमाणे सूर्य अंधाराकडून प्रकाशाकडे प्रवास करतो, त्याचप्रमाणे मानवाने अज्ञानाकडून ज्ञानाकडे जावे, हा संदेश या सणातून मिळतो. आपल्यातील द्वेष, राग आणि अहंकार सोडून आपण सर्वांशी प्रेमाने वागले पाहिजे. “तिळगूळ घ्या गोड गोड बोला” ही केवळ एक म्हण नसून तो जीवनाचा एक संस्कार आहे.

​जर तुम्हाला हा लेख आवडला असेल, तर तो तुमच्या मित्र-परिवाराला आणि नातेवाईकांना व्हॉट्सॲप आणि फेसबुकवर नक्की शेअर करा!

दुसरीकडे, दानधर्माला या दिवशी विशेष महत्त्व आहे. गरजू लोकांना धान्य, वस्त्र आणि तीळ दान केल्याने पुण्य मिळते, असे मानले जाते. कारण की, स्वतःच्या आनंदासोबतच इतरांच्या जीवनात आनंद निर्माण करणे, हाच खरा धर्म आहे.

१३. मुलांसाठीचा कौतुक सोहळा: बोरन्हाण

​मकर संक्रांतीचा काळ हा केवळ मोठ्यांचा नाही, तर लहान मुलांसाठीही आनंदाचा असतो. यामध्ये ‘बोरन्हाण’ या परंपरेला विशेष महत्त्व दिले जाते.

बालमनावर संस्कार

​पाच वर्षांपर्यंतच्या लहान मुलांसाठी हा सोहळा आयोजित केला जातो. या दिवशी मुलाला काळ्या रंगाचे कपडे घालून त्यावर ‘हलव्याचे दागिने’ घातले जातात. मुलाच्या डोक्यावर बोरे, मुरमुरे, चॉकलेट, बिस्किटे आणि हरभरे ओतले जातात. परिणामी, मुलाची दृष्टी काढणे आणि त्याला निसर्गातील नवीन फळांची ओळख करून देणे, हा यामागचा हेतू असतो.

आरोग्यदायी महत्त्व

​बोरन्हाणामध्ये वापरली जाणारी बोरे आणि ऊस हे ऋतूमानानुसार मुलांच्या आरोग्यासाठी उत्तम असतात. ही फळे मुलांनी खेळता-खेळता खावीत, अशी यामागे कल्पना असते. त्याचप्रमाणे, घरातील सर्व मंडळी एकत्र येऊन मुलाचे कौतुक करतात. अखेर, यामुळे कुटुंबातील जिव्हाळा अधिक वाढण्यास मदत होते.

१४. संक्रांतीचा तिसरा दिवस: किंक्रांत

​संक्रांतीच्या दुसऱ्या दिवसाला म्हणजेच १५ किंवा १६ जानेवारीला ‘किंक्रांत’ असे म्हटले जाते. या दिवसाला ‘करदिन’ असेही संबोधले जाते.

पौराणिक महत्त्व

​असे मानले जाते की, देवी संक्रांतीने संकरासुराचा वध केल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी देवीने ‘किंकरण’ नावाच्या राक्षसाला मारले होते. म्हणूनच, या दिवसाला किंक्रांत म्हणतात. पंचांगानुसार हा दिवस शुभ कामासाठी वर्ज्य मानला जातो. तथापि, महाराष्ट्रात काही ठिकाणी या दिवशी स्त्रिया एकमेकींना हळदी-कुंकू लावण्यासाठी जातात.

विश्रांतीचा दिवस

​दोन दिवसांच्या सततच्या धावपळीनंतरचा हा दिवस थोड्या विश्रांतीचा असतो. कारण की, भोगी आणि संक्रांतीच्या दिवशी अन्नाचे जड पदार्थ खाल्ले जातात. किंक्रांतीच्या दिवशी साधे जेवण करून शरीराला आराम दिला जातो. दुसरीकडे, या दिवशी कोणत्याही वादात पडू नये, अशी जुनी समजूत आहे.

१५. भारताबाहेर मकर संक्रांत: जागतिक रूप

​भारतीय लोक जगाच्या ज्या कोपऱ्यात गेले, तिथे त्यांनी आपली संस्कृती नेली. परिणामी, मकर संक्रांत आज केवळ भारतातच नाही, तर जगभरात साजरी होते.

• ​नेपाळ (माघे संक्रांती): नेपाळमध्ये याला ‘माघे संक्रांती’ म्हणतात. तिथे लोक पवित्र नद्यांमध्ये स्नान करतात आणि तिळाचे लाडू व तूप खातात.
• ​थायलंड (सोंगक्रन): थायलंडमध्ये हा सण एप्रिलमध्ये असला तरी, त्याच्या मुळाशी सूर्य संक्रांतीचाच विचार आहे.
• ​श्रीलंका (थाई पोंगल): श्रीलंकेतील तमिळ लोक हा सण अत्यंत उत्साहात साजरा करतात. तिथे नवीन तांदळाचा नैवेद्य दाखवण्याची परंपरा आहे.

इतकेच नाही तर, अमेरिका, कॅनडा आणि ऑस्ट्रेलियामध्ये राहणारे भारतीय तिथे पतंगोत्सव आयोजित करतात. कारण की, परदेशात राहूनही आपल्या मुळांशी जोडून राहणे, ही गरज बनली आहे.

१६. संक्रांतीचे बदललेले स्वरूप आणि आधुनिकता

​काळाच्या ओघात संक्रांत साजरी करण्याच्या पद्धतीत खूप बदल झाले आहेत. पूर्वी घराघरात तिळगूळ बनवला जात असे, पण आता रेडिमेड लाडूंचा कल वाढला आहे.

​तथापि, सणाचे मूळ महत्त्व कमी झालेले नाही. सोशल मीडियाच्या माध्यमातून लोक “तिळगूळ घ्या” असे मेसेज पाठवून एकमेकांना शुभेच्छा देतात. यामुळे भौगोलिक अंतर असूनही नातेसंबंध टिकून राहतात. त्याचप्रमाणे, अनेक गृहनिर्माण सोसायट्यांमध्ये आता एकत्रित पतंगोत्सव आणि हळदी-कुंकू सोहळे आयोजित केले जातात.

​अखेर, बदलासोबत आपली संस्कृती जपणे हे आपल्या हातात आहे. जुन्या आणि नवीन परंपरांचा मेळ घालून आपण हा सण अधिक आनंददायी करू शकतो. कारण की, संस्कृती ही प्रवाहित असली की ती अधिक काळ टिकते.

१७. संक्रांतीचा संदेश: ‘तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला’

​हा केवळ एक शुभेच्छा देणारा मंत्र नाही, तर तो जीवनाचे तत्वज्ञान आहे. माणसाने आयुष्यात कितीही मोठे व्हावे, पण आपला स्वभाव मऊ आणि मधुर ठेवावा, हे तीळ आणि गूळ आपल्याला शिकवतात.

​आयुष्यात अनेक वेळा मतभेद होतात, नात्यांमध्ये दुरावा येतो. मकर संक्रांत हा असा दिवस आहे, जेव्हा आपण जुना राग विसरून नवीन सुरुवात करू शकतो. “तिळासारखे स्नेहाचे व्हा आणि गुळासारखे गोडव्याचे व्हा” हा संदेश प्रत्येक माणसाने आचरणात आणणे गरजेचे आहे.

दुसरीकडे, संक्रांत आपल्याला दातृत्वाची शिकवण देते. दान केल्याने संपत्ती कमी होत नाही, तर ती वाढते. म्हणूनच, या दिवशी गरजूंना मदत करून आपण आपल्यातील माणुसकी जिवंत ठेवतो.

१८. आरोग्य टीप: थंडीतील आहार आणि संक्रांत

​संक्रांतीच्या आहारात वापरले जाणारे घटक केवळ धार्मिक नसून ते औषधी सुद्धा आहेत.

• ​तीळ: तीळातून कॅल्शिअम, लोह आणि स्निग्धता मिळते. हे हाडांच्या मजबुतीसाठी उत्तम आहे.
• ​गूळ: गुळातून नैसर्गिक साखर आणि लोह मिळते, जे रक्ताचे प्रमाण वाढवण्यास मदत करते.
• ​बाजरी: बाजरी गरम असल्याने हिवाळ्यात पचनसंस्था उत्तम ठेवते.

​अखेर, हे सर्व पदार्थ समतोल प्रमाणात खाल्ल्याने शरीराला थंडीचा त्रास होत नाही. तथापि, ज्यांना मधुमेहाचा त्रास आहे, त्यांनी गुळाचे सेवन करताना काळजी घ्यावी. कारण की, आरोग्याची जपणूक हीच खरी संपत्ती आहे.

१९. मकर संक्रांतीबद्दल काही मजेशीर गोष्टी

​तुम्हाला माहीत आहे का, मकर संक्रांत हा एकमेव असा सण आहे जो इंग्रजी कॅलेंडरच्या तारखेनुसार येतो. इतर सर्व सण हे तिथीनुसार बदलत असतात.

​त्याचप्रमाणे, उत्तर भारतात या दिवशी ‘खिचडी’ दान करण्याला इतके महत्त्व आहे की, अनेक ठिकाणी या सणाला ‘खिचडी पर्व’ असेही म्हणतात. गुजरातमध्ये तर या दिवशी पतंग कापल्यानंतर “काय पो चे” असे ओरडण्याची मोठी क्रेझ आहे.

अखेर, प्रत्येक राज्याची भाषा वेगळी, खाण्याची पद्धत वेगळी, पण सूर्याप्रती असलेली श्रद्धा मात्र एकच आहे. हेच भारताच्या ‘विविधतेतून एकता’ या सूत्राचे दर्शन घडवते.

२०. निष्कर्ष: संस्कृतीचा वारसा जपूया

​मकर संक्रांत हा सण आपल्याला निसर्गाशी, आरोग्याशी आणि समाजाशी जोडून ठेवतो. सूर्याच्या उत्तरायणाप्रमाणे आपल्या जीवनातही ज्ञानाचा प्रकाश पडो, हीच या सणामागची खरी प्रार्थना आहे.

​आपल्या पूर्वजांनी दिलेला हा सांस्कृतिक वारसा आपण पुढच्या पिढीकडे अत्यंत अभिमानाने सोपवला पाहिजे. सण साजरे करताना पर्यावरणाचे रक्षण करा आणि सर्वांशी गोड बोला. अखेर, प्रेम आणि गोडवा असेल तरच आयुष्य समृद्ध होते. सर्वांना मकर संक्रांतीच्या खूप खूप शुभेच्छा!

तुमच्या घरी संक्रांत कशी साजरी होते?

​वाचकहो, मकर संक्रांतीचा हा सविस्तर लेख तुम्हाला कसा वाटला? तुमच्या भागात संक्रांतीला कोणते विशेष पदार्थ बनवले जातात? खालील कमेंट बॉक्स मध्ये तुमचे अनुभव आणि माहिती नक्की शेअर करा.

अशाच माहितीपूर्ण आणि सांस्कृतिक लेखांसाठी Mywebstories.com ला नियमित भेट देत राहा.