प्रास्ताविक : भारतासारख्या बहुभाषिक देशात साहित्याला एकत्र गुंफण्याचे काम करणारी जर कोणती सर्वात मोठी संस्था असेल, तर ती म्हणजे ‘साहित्य अकादमी’. भारताला स्वातंत्र मिळाल्यानंतर आपल्या देशातील विविध प्रादेशिक भाषांमधील साहित्याला प्रोत्साहन मिळावे आणि त्यांच्यात समन्वय राहावा, या उद्देशाने या संस्थेची स्थापना करण्यात आली. “साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळणे” हे प्रत्येक भारतीय लेखकाचे एक मोठे स्वप्न असते.

प्रास्ताविक : ​जेव्हा आपण भारतीय साहित्याचा विचार करतो, तेव्हा प्रादेशिक भाषांमधील साहित्याला एक वेगळेच महत्त्व असते. गोव्याच्या मातीतील सुगंध आणि तिथल्या माणसांच्या साध्या पण गुंतागुंतीच्या जीवनाला ज्या लेखकाने आपल्या शब्दांतून जिवंत केले, ते नाव म्हणजे दामोदर मावजो. कोकणी भाषेतील साहित्याला ‘ज्ञानपीठ’ सारखा सर्वोच्च बहुमान मिळवून देणारे ते दुसरे लेखक आहेत. मावजो यांचे साहित्य केवळ मनोरंजनासाठी

प्रास्ताविक : ​मराठी साहित्यात अनेक लेखक आले, ज्यांनी वाचकांना केवळ कथा सांगितल्या. पण असे मोजकेच साहित्यिक आहेत ज्यांनी साहित्याचा प्रवाहच बदलून टाकला. त्यातील सर्वात अग्रगण्य नाव म्हणजे भालचंद्र नेमाडे. १९६३ मध्ये जेव्हा त्यांची ‘कोसला’ ही कादंबरी प्रकाशित झाली, तेव्हा मराठी साहित्य विश्वात एक असा भूकंप झाला ज्याचे हादरे आजही जाणवतात. नेमाडे हे केवळ कादंबरीकार नाहीत,

प्रास्ताविक : ​”मराठी मातीचा अभिमान आणि मराठी भाषेचा स्वाभिमान” जर कोणाच्या शब्दांतून सर्वात प्रभावीपणे व्यक्त झाला असेल, तर ते नाव म्हणजे विष्णू वामन शिरवाडकर. अवघ्या महाराष्ट्राला ते ‘कुसुमाग्रज’ या नावाने परिचित आहेत. कुसुमाग्रज हे केवळ एक कवी नव्हते, तर ते एक विचार होते, एक क्रांती होती. त्यांच्या कवितांनी गुलामीविरुद्ध आवाज उठवला, तर त्यांच्या नाटकांनी मानवी

प्रास्ताविक : ​मराठी साहित्याचा इतिहास ज्या लेखकाचा उल्लेख केल्याशिवाय पूर्ण होऊ शकत नाही, ते नाव म्हणजे विष्णू सखाराम खांडेकर उर्फ वि. स. खांडेकर. मराठी साहित्याला जागतिक स्तरावर ‘ज्ञानपीठ’ मिळवून देणारे ते पहिले साहित्यिक. खांडेकरांचे साहित्य म्हणजे केवळ मनोरंजनाचे साधन नव्हते, तर ते समाजाला दिशा देणारे एक दीपस्तंभ होते. त्यांनी आपल्या लेखनातून मानवी मनातील द्वंद्व, ध्येयवाद